Zdrowe odżywianie wiąże się z wolniejszym starzeniem biologicznym, ale nie ma jednej „najlepszej” diety – informują naukowcy na łamach pisma „Nature Communications”.
Badanie przeprowadzone przez Niemieckie Centrum Chorób Neurodegeneracyjnych (DZNE) wykazało, że zdrowe odżywianie wiąże się z wolniejszym starzeniem biologicznym – a także, że istnieje więcej niż jeden sposób zdrowego odżywiania.
Analizując nawyki żywieniowe około 7500 dorosłych naukowcy zbadali dziesięć wzorców żywieniowych uważanych za zdrowe, w tym dietę śródziemnomorską, nordycką i roślinną, a także dietę DASH, która ma pomóc obniżyć ciśnienie krwi.
Wszystkie badane diety były powiązane z wolniejszym starzeniem biologicznym, czego markerem były zmiany w DNA związane z wiekiem.
„Nasze badanie sugeruje, że zdrowe odżywianie idzie w parze z wolniejszym biologicznym starzeniem się. Efekty nie są spektakularne, ale mierzalne i istotne dla profilaktyki. Spowalniając proces starzenia można zmniejszyć ryzyko chorób związanych z wiekiem, takich jak demencja czy choroby układu krążenia. Zatem zdrowe odżywianie przyczynia się do zdrowego starzenia się” – powiedziała prof. Monique Breteler, dyrektor ds. nauk o zdrowiu populacji w DZNE i kierownik badania Rhineland Study. – „Co ważne, prawdopodobnie nie ma jednej »właściwej« diety. Według naszych danych różne wzorce żywieniowe są powiązane z wolniejszym starzeniem się – jedne bardziej, inne mniej. To zachęcające odkrycie, ponieważ pozwala na dostosowanie zdrowego odżywiania do osobistych i kulturowych preferencji, budżetu i gustu”.
W ramach analizy naukowcy przeanalizowali próbki krwi i nawyki żywieniowe około 7500 kobiet i mężczyzn, w tym 6470 uczestników badania Rhineland Study, prowadzonego przez DZNE w Bonn – gdzie pierwotnie dokonano ustaleń, oraz 1034 uczestników badania EPIC-Potsdam w Niemieckim Instytucie Żywienia Człowieka Potsdam-Rehbrücke (DIfE) – gdzie kluczowe wyniki zostały niezależnie potwierdzone.
Na podstawie próbek krwi zespół określił chemiczne modyfikacje DNA, znane jako „wzorce metylacji DNA”, które wpływają na aktywność genów, a tym samym na mechanizmy biologiczne. Ponieważ te markery molekularne zmieniają się systematycznie w ciągu życia, są one uważane za wskaźniki biologicznego starzenia się.
„Zastosowaliśmy trzy różne podejścia, tzw. zegary epigenetyczne, do odczytywania biologicznego starzenia się na podstawie metylacji DNA” – wyjaśniła Juliana Tavares, doktorantka w DZNE i główna autorka omawianej publikacji. „W tym celu wykorzystaliśmy najnowocześniejszą technologię, która pozwoliła nam objąć około 850 000 miejsc w DNA. To mniej więcej dwa razy więcej niż w większości poprzednich badań”.
Naukowcy porównali nawyki żywieniowe każdego uczestnika z zaleceniami każdej z dziesięciu badanych diet. Przestrzeganie zaleceń zostało określone ilościowo i ocenione za pomocą systemu punktacji opartego na tym, jak ściśle osoby przestrzegały każdego wzorca żywieniowego. „Ta sama osoba mogła zatem uzyskać wysoką pozycję w rankingu jednej diety i niską w rankingu innej. Innymi słowy: osoby odżywiające się zdrowo według jednego standardu często nie były tymi samymi osobami, które odżywiały się zdrowo według innego. Według naszych danych, prawie nikt nie jest uważany za osobę zdrowo odżywiającą się według wszystkich standardów jednocześnie” – podkreśliła Tavares.
Mimo tego ogólnie rzecz biorąc wyższa jakość diety wiązała się z wolniejszym starzeniem biologicznym. Dotyczyło to wszystkich dziesięciu badanych diet.
„Chociaż istnieją mierzalne różnice między dietami, są one niewielkie w ujęciu bezwzględnym. Liczy się szerszy obraz” – zaznaczyła Tavares. – „Podsumowując: jeśli chodzi o spowolnienie procesu starzenia, nie istnieje tylko jedna zdrowa dieta, ale cały repertuar możliwych diet o pozytywnym wpływie”.
Co warte podkreślenia, związek między jakością diety a wolniejszym starzeniem biologicznym był najbardziej wyraźny u palaczy, mimo że palacze wcale nie odżywiali się zdrowiej niż osoby niepalące. Biologiczne wyjaśnienie pozostaje otwarte. Według Tavares możliwe, że palacze po prostu zyskują więcej korzyści zdrowotnych, odżywiając się zdrowo, ze względu na ogromne negatywne skutki palenia.
Chociaż każdy wzorzec żywieniowy był powiązany z własnym, odrębnym zestawem miejsc metylacji DNA, zaangażowane w to mechanizmy biologiczne wykazywały znaczne nakładanie się. „Ponad 70 procent wykazujących zmiany szlaków biologicznych było wspólnych dla wszystkich diet. Obejmują one strukturę komórek, sygnalizację komórkową i metabolizm – procesy kluczowe dla starzenia się i chorób przewlekłych. Dlatego zrozumiałe jest, że badane przez nas wzorce żywieniowe były powiązane ze spowolnieniem biologicznego starzenia się” – wskazała Tavares. – „Kilka szlaków było specyficznych dla danej diety i pasowało do głównych celów każdej z nich: szlaki związane z sercem były unikalne dla diety DASH, a szlaki związane z funkcjami poznawczymi i pamięcią były unikalne dla tzw. diety MIND, której celem jest wspieranie zdrowia mózgu. Nie trzeba stosować idealnej diety – i to może być tu najważniejszy, praktyczny wniosek. Jednak z perspektywy dalszych działań, mechanizmy związane z dietą wskazują kierunki przyszłych badań nad ukierunkowanymi interwencjami żywieniowymi. Mogłoby to okazać się pomocne w opracowywaniu precyzyjnych zaleceń zdrowotnych.”