Sąd stanowy w St. Louis w Missouri zatwierdził 20 listopada 2026 r. ugodę, na mocy której Bayer wypłaci do 7,25 mld dolarów osobom wiążącym Roundup z chłoniakiem nieziarniczym. Sędzia Timothy Boyer uznał ją za „uczciwą, rozsądną i adekwatną”. Glifosat, substancja czynna Roundupu, zostaje legalny w Unii Europejskiej, w tym w Polsce, do 15 grudnia 2033 r., choć Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem w 2015 r. uznała go za „prawdopodobnie rakotwórczy” (grupa 2A). Koncern nadal twierdzi, że glifosat jest bezpieczny i nie powoduje raka.
Ugoda na 7,25 mld dolarów nie zamyka wszystkich spraw
Porozumienie z lutego 2026 r. ma objąć niemal wszystkie obecne i przyszłe roszczenia o chłoniaka nieziarniczego w USA, spośród ok. 65 tys. spraw. Wpłaty mają iść przez maksymalnie 21 lat, łącznie do 7,25 mld dolarów; typowe świadczenia, według AP i BBC, to 10–165 tys. dolarów. Sędzia odrzucił zarzut zbyt niskich kwot, bo zwłoka kazałaby chorym, także terminalnie, czekać przez „nieokreśloną liczbę lat”. Poza ugodą zostaje, jak podaje Bayer, około 200 spraw federalnych. Bez przyznania winy, z możliwością apelacji. Prezes Bill Anderson, według Reutersa, nazwał wyrok „decydującym kamieniem milowym”. Bayer przejął Monsanto w 2018 r. za 63 mld dolarów; od tamtej pory akcje spadły o 46 proc. W 2020 r. rozliczono znaczną część spraw ugodą na 10,9 mld dolarów, ale sąd nie zatwierdził 1,25 mld dolarów na roszczenia przyszłe. 25 czerwca 2026 r. Sąd Najwyższy USA stosunkiem 7–2 uchylił w sprawie Monsanto przeciwko Johnowi Durnellowi odszkodowanie (Reuters: 1,25 mln dolarów): federalna ustawa o pestycydach blokuje pozwy o brak ostrzeżenia na etykiecie, skoro EPA go nie wymaga. W październiku ława w St. Louis oddaliła jeden z pierwszych pozwów po wyroku.
Glifosat i nowotwory. Co pokazują badania
Ocena IARC z 2015 r. opiera się na ograniczonych dowodach u ludzi, głównie przy chłoniaku nieziarniczym, i na wystarczających dowodach u zwierząt; związek z rakiem jest „prawdopodobny”, nie przesądzony. Metaanaliza Zhang i in. z 2019 r. w „Mutation Research” dała dla najwyższego narażenia ryzyko względne 1,41 (95 proc. CI: 1,13–1,75), o 41 proc. wyższe, z zastrzeżeniem różnic między badaniami oraz możliwego działania immunosupresyjnego, endokrynnego i na mikrobiom. W 2025 r. instytut Ramazziniego opisał w „Environmental Health” szczury narażane od życia płodowego do 104. tygodnia na glifosat oraz Roundup Bioflow i Ranger Pro, także w dawce unijnego dopuszczalnego dziennego spożycia 0,5 mg/kg/dobę, i raportował zależny od dawki wzrost nowotworów, w tym białaczek. To model zwierzęcy, nie dowód kliniczny. Pisaliśmy o niej po publikacji. W 2025 r. wycofano przegląd Williamsa, Kroesa i Munro z 2000 r.; w Monsanto Papers pracownik koncernu pisał, że firma przygotowuje tekst, a zewnętrzni naukowcy „tylko redagują i podpisują”. Europejska Agencja Chemikaliów nie sklasyfikowała glifosatu jako rakotwórczego, mutagennego ani szkodliwego dla rozrodczości, a EFSA w 2023 r. nie stwierdziła „krytycznych obszarów budzących obawy”.
Unia przedłużyła zezwolenie. Polska była za
W październiku i listopadzie 2023 r. nie było kwalifikowanej większości za odnowieniem ani przeciw. Komisja sama przedłużyła zatwierdzenie glifosatu na 10 lat, od 16 grudnia 2023 r. do 15 grudnia 2033 r., rozporządzeniem 2023/2660. Ministerstwo Rolnictwa zapowiadało poparcie; według Food Safety News Polska zagłosowała za, Austria i Luksemburg przeciw, a Francja i Niemcy się wstrzymały. Unia zakazała desykacji, czyli dosuszania roślin glifosatem przed zbiorem, ale substancja zostaje dopuszczona krajowymi zezwoleniami. GUS z interpelacji resortu: sprzedaż substancji czynnej w Polsce 5 392 t (2016 r.), 6 665 t (2017 r.) i 4 697 t (2018 r.); późniejszych tak szczegółowych oficjalnych roczników nie potwierdziliśmy. W latach 2017–2019 pozostałości w żywności zwykle były poniżej dopuszczalnych poziomów, choć zdarzały się przekroczenia. Luksemburg wycofał zezwolenia od 2020 r. i zakazał użycia zapasów od 1 stycznia 2021 r., ale 30 marca 2023 r. sąd utrzymał wyrok uchylający te decyzje; osiem preparatów wróciło na rynek. Francja od 1 stycznia 2019 r. zakazała sprzedaży nieprofesjonalistom, z wyjątkami dla środków niskiego ryzyka i ekologicznych. Austria nie wprowadziła zakazu z 2019 r. z braku notyfikacji w Komisji; od 2021 r. ogranicza użycie prywatne i w obszarach wrażliwych. Naszym zdaniem glifosat nie jest substancją obojętną i w potocznym sensie zasługuje na miano trucizny, choć rakotwórczości u ludzi nie przedstawiamy jako faktu przesądzonego ponad ustalenia IARC, metaanaliz i badań na zwierzętach. Tym bardziej niepokoi, że Unia — z polskim poparciem — zostawiła go na polach do 2033 r.
Źródła: AP, PAP, Zhang i in., 2019, Panzacchi i in., 2025, (UE) 2023/2660.