Przewodniczący Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej prof. Tadeusz Wolsza w środę ogłosił konkurs na prezesa Instytutu. Poprzednie dwa nie zostały rozstrzygnięte, ponieważ zarekomendowani kandydaci nie uzyskali poparcia w parlamencie. Obecna procedura potrwa od 15 października do 19 stycznia 2027 r.
Ogłoszenie konkursu na prezesa IPN było konieczne, ponieważ dotychczasowy szef tej instytucji dr Karol Nawrocki, pełniący funkcję od 2021 r., został wybrany na urząd Prezydenta RP. Wygrana Nawrockiego w wyborach oznaczała, że musiał zrezygnować z funkcji prezesa Instytutu Pamięci Narodowej.
Obecne postępowanie to już trzecia próba obsadzenia tego stanowiska. Pierwsze podejście do wyboru prezesa IPN zakończyło się niepowodzeniem w listopadzie 2025 r., kiedy Sejm odrzucił kandydaturę dr. hab. Karola Polejowskiego. W sierpniu 2026 r. Senat nie zgodził się z kolei na powołanie dr. Mateusza Szpytmy. W rezultacie cała procedura musiała rozpocząć się od nowa.
Zgodnie z ustawą o Instytucie Pamięci Narodowej prezesa IPN powołuje i odwołuje Sejm zwykłą większością głosów, za zgodą Senatu, na wniosek Kolegium IPN, które zgłasza kandydata spoza swojego grona. Kadencja prezesa trwa pięć lat.
Jak przypomniano na stronie Biuletynu Informacji Publicznej IPN, kompetencje prezesa określa ustawa z 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej.
Konkurs zostanie przeprowadzony w terminie od 15 października do 19 stycznia 2027 r. Składa się z dwóch etapów.
W pierwszym sprawdzane są dokumenty i oświadczenia złożone przez kandydatów. O dopuszczeniu do drugiego etapu konkursu osoby kandydujące zostaną powiadomione drogą mailową lub telefoniczną do 12 stycznia 2027 r.
Drugi etap polega na publicznym wysłuchaniu osób kandydujących, podczas którego kandydat/kandydatka prezentuje swoje umiejętności i przedstawia koncepcje kierowania IPN oraz plany dotyczące jego działania. Zostanie przeprowadzony 19 stycznia 2027 r. w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego, ul. Marszałkowska 107 w Warszawie. Transmisja na żywo z przebiegu wysłuchania dla publiczności będzie dostępna pod adresem: bip.ipn.gov.pl.
Po zakończeniu procedury przesłuchania członkowie Kolegium IPN na posiedzeniu niejawnym przeprowadzą dyskusję nad osobami kandydującymi.
W kolejnym kroku Kolegium IPN podejmuje uchwałę w sprawie wyłonienia kandydata na stanowisko prezesa IPN w głosowaniu tajnym, bezwzględną większością głosów. Jeżeli w pierwszym głosowaniu żaden z kandydatów nie uzyska bezwzględnej większości głosów, wówczas przeprowadza się kolejne głosowanie zwykłą większością głosów, z udziałem kandydatów, którzy uzyskali dwie kolejne największe liczby głosów. Jeżeli w głosowaniach żaden z kandydatów nie uzyska wymaganej większości głosów, Kolegium IPN, w drodze uchwały, uznaje konkurs za nierozstrzygnięty, a jego przewodniczący ponownie go ogłasza.
Ostateczny głos ma Sejm — to on na wniosek Kolegium IPN, za zgodą Senatu, powołuje i odwołuje prezesa IPN.Prezes IPN, którego kadencja trwa pięć lat, w sprawowaniu swego urzędu jest niezależny od organów władzy państwowej. Ta sama osoba nie może być prezesem więcej niż przez dwie kolejne kadencje. W ustawie znalazł się również zapis, że prezes IPN nie może być bez zgody Sejmu pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności. Są w tym zakresie jednak wyjątki, np. ujęcia go na gorącym uczynku przestępstwa i jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania.
Funkcję prezesa Instytutu w przeszłości sprawowali Leon Kieres, Janusz Kurtyka, Łukasz Kamiński, Jarosław Szarek i Karol Nawrocki.
Obecnie Instytutem kieruje dr hab. Karol Polejowski, zastępca prezesa. W skład Kolegium IPN wchodzą: prof. dr hab. Andrzej Nowak, Bronisław Wildstein (wybrani przez Prezydenta RP), prof. dr hab. Jan Draus, prof. dr hab. Wojciech Polak, dr hab. Mieczysław Ryba, prof. dr hab. Tadeusz Wolsza (przewodniczący), Krzysztof Wyszkowski (wybrani przez Sejm RP), dr Bartosz Machalica, prof. dr hab. Grzegorz Motyka (wybrani przez Senat RP).