Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski ma kilka dni na podjęcie decyzji, by ukraińska jednostka nie nosiła imienia bohaterów UPA – poinformował w poniedziałek rzecznik prezydenta RP Rafał Leśkiewicz. Dodał, że dotychczas „w zasadzie nie ma” reakcji ukraińskiej na oczekiwania Polski.
Pod koniec maja prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski ogłosił, że nadał imię „Bohaterów UPA” jednej z jednostek wojskowych w tym kraju. Decyzja ta wywołała falę krytyki w Polsce. Prezydent Nawrocki zaproponował, aby jednym z punktów zwołanego na 8 czerwca posiedzenia Kapituły Orderu Orła Białego było odebranie tego odznaczenia ukraińskiemu prezydentowi. W ubiegłym tygodniu Leśkiewicz poinformował, że Kapituła przedstawiła uczestniczącemu w jej obradach Karolowi Nawrockiemu opinię w tej sprawie. Dodał, że prezydent podejmie decyzję „w odpowiednim czasie”.
W poniedziałek Leśkiewicz pytany w TV Republika, jakie jest stanowisko Karola Nawrockiego, jeżeli chodzi o odznaczenie nadane kilka lat temu prezydentowi Zełenskiemu, odparł, że zostało ono już przedstawione. – Daliśmy kilka dni stronie ukraińskiej. Prezydent Zełenski powinien podjąć decyzję, ma jeszcze na to chwilę czasu, by jednak ta jednostka nie nosiła imienia bohaterów UPA – poinformował.
Rzecznik prezydenta podkreślił, że jego zdaniem wydarzenie to jest „skandaliczne i niedopuszczalne” oraz „nie powinno mieć w ogóle miejsce”. Dodał, że „jest to policzek w twarz dla Polaków”.
Pytany o to, czy jest jakaś reakcja ze strony ukraińskiej, odpowiedział, że na ten moment „w zasadzie nie ma”.
Zełenski został odznaczony Orderem Orła Białego w kwietniu 2023 roku przez ówczesnego prezydenta Andrzeja Dudę „w uznaniu znamienitych zasług w pogłębianiu przyjaznych i wszechstronnych stosunków między Polską a Ukrainą, za rozwijanie współpracy na rzecz demokracji, pokoju i bezpieczeństwa w Europie oraz niezłomność w obronie niezbywalnych praw człowieka”.
Nadawanie odznaczeń jest prerogatywą prezydenta. Prezydent nadaje ordery z własnej inicjatywy lub na wniosek premiera oraz Kapituł orderów. Według ustawy o orderach i odznaczeniach prezydent może podjąć decyzję o pozbawieniu orderu na wniosek m.in. kapituły oraz z własnej inicjatywy po zasięgnięciu opinii odpowiedniej kapituły, w razie stwierdzenia, że „nadanie orderu lub odznaczenia nastąpiło w wyniku wprowadzenia w błąd albo odznaczony dopuścił się czynu, wskutek którego stał się niegodny orderu lub odznaczenia”.
Nieistniejąca już wieś Huta Pieniacka w obwodzie lwowskim to symbol martyrologii Polaków zamordowanych na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej. We wtorek rozpoczęły się tam pierwsze wykopy w miejscach, gdzie mogą znajdować się masowe mogiły Polaków zabitych w lutym 1944 r. Prace potrwają do 19 czerwca; prowadzi je Instytut Pamięci Narodowej we współpracy z ukraińskimi partnerami.
Polska i Ukraina od lat różnią się w ocenie działalności Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) i Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA). Dla polskiej strony wydarzenia z 1943 r. na Wołyniu były zbrodnią ludobójstwa, dla Ukraińców był to efekt symetrycznego konfliktu zbrojnego, za który w równym stopniu odpowiedzialne były obie strony. Dodatkowo Ukraińcy postrzegają OUN i UPA przeważnie jako organizacje antysowieckie (ze względu na ich powojenny ruch oporu wobec ZSRR), a nie antypolskie.