Koncerty muzyki żydowskiej, warsztaty, spacery oraz wykłady o historii złożą się na rozpoczynający się w niedzielę 19. Festiwal Kultury Żydowskiej „Zachor” w Białymstoku. Impreza potrwa do środy.
Festiwal „Zachor – kolor i dźwięk” organizowany jest przez Centrum Edukacji Obywatelskiej Polska-Izrael i żydowską gminę wyznaniową w Warszawie. Festiwal ma przypominać i podtrzymywać żydowską tradycję w Białymstoku, gdzie przed II wojną światową żyło ok. 50 tys. Żydów, stąd tytułowy „zachor” – w języku jidysz – wezwanie do pamięci. „Kolor i dźwięk” żydowskiej kultury mają oddać festiwalowe wydarzenia.
Tegoroczna edycja rozpocznie się w niedzielę warsztatami z wycinanki żydowskiej w Galerii im. Sleńdzińskich w Białymstoku. Zaplanowano też spacer po cmentarzu żydowskim.
Tradycyjnie najwięcej atrakcji przygotowano na niedzielne popołudnie. Odbędą się na głównym placu w mieście – Rynku Kościuszki. Będzie można posłuchać Kadarqua Trio z koncertem „Szalone skrzypce i muzyka świata”. Wystąpią też Klezmerzy krakowskiego Kazimierza, a wieczór zwieńczy koncert ukraińskich artystów Nata Evgeny.
Będzie można też wziąć udział w warsztatach tańców i kuchni żydowskiej a najmłodsi w spotkaniu o symbolach judaizmu i Izraela.
W kolejne dni zaplanowano m.in. recital Martyny Zaniewskiej czy koncert Bramy Jerozolimy, podczas którego wystąpi Olga Avigail Mieleszczuk i Tango Attack. Festiwal zakończy koncert organowy muzyki żydowskich kompozytorów.
Jednym z wydarzeń będzie wykład o historii „bojowniczek” z ruchu oporu białostockiego getta, który wygłosi dr Grażyna Dawidowicz. To w związku z bohaterką tegorocznej edycji festiwalu, którą została Chajka Grossman (1919-1996).
Chajka Grossman urodziła się w Białymstoku. Jak wskazano w materiałach organizatorów, była uczestniczą ruchu syjonistycznego, uczestniczką walk w białostockim getcie, izraelską polityk i poseł do Knesetu. Grossman podczas II wojny światowej, na podstawie fałszywych dokumentów, krążyła jako łączniczką żydowskiego podziemia między gettami w Białymstoku, Warszawie, Wilnie i Grodnie. Była także uczestniczką powstania w białostockim getcie, gdzie ściśle współpracowała z przywódcą tego powstania Mordechajem Tenenbaumem i innymi łączniczkami; dostarczała broń, pomagała uciekinierom z getta. Po II wojnie światowej pracowała w Centralnym Komitecie Żydów Polskich. W 1948 roku wyjechała z Polski, osiedliła się w Izraelu, tam też zmarła.
Białostockie getto zostało utworzone w lipcu 1941 roku, w niespełna miesiąc po zajęciu miasta przez wojska niemieckie. Przebywało w nim kilkadziesiąt tysięcy Żydów. Akcja likwidacji getta rozpoczęła się na początku lutego 1943 roku, a kolejna akcja likwidacyjna miała miejsce w sierpniu 1943 r. Sierpniowa wywózka zapoczątkowała powstanie w getcie; główne walki toczyły się 16 sierpnia, w kolejnych kilku dniach broniły się już tylko pojedyncze punkty oporu. Powstanie to historycy uważają za drugi pod względem wielkości – po powstaniu w getcie warszawskim – zryw ludności żydowskiej w walce z hitlerowcami.
Przed wojną w Białymstoku mieszkało ok. 50 tys. Żydów, a miasto było znaczącym ośrodkiem kultury i religii żydowskiej. Z tej społeczności, po powstaniu i wywózkach do obozów, ocalało zaledwie kilkaset osób.