Już w środę wieczorem na niebie będzie można obserwować jedno z najbardziej spektakularnych zjawisk astronomicznych tego roku – zaćmienie Słońca. W Polsce najkorzystniejsze warunki będą w Kotlinie Kłodzkiej oraz w zachodniej i północnej części kraju. Im dalej na południowy wschód, tym warunki gorsze.
12 sierpnia całkowite zaćmienie Słońca będzie widoczne w pasie przebiegającym m.in. przez Islandię i Hiszpanię. W Polsce będzie można zobaczyć zaćmienie częściowe – w trakcie jego maksimum Księżyc przesłoni znaczną część tarczy słonecznej, zmieniając jej kształt w sierp.
Zaćmienie rozpocznie się przed zachodem Słońca (w Polsce, w zależności od miejsca, pomiędzy godziną 19:10 a 19:20), ale jego koniec nastąpi już po schowaniu się Słońca za horyzont.
Gdzie zobaczymy najgłębszą fazę zaćmienia
Najkorzystniejsze warunki do obserwacji będą panować w zachodniej i północnej Polsce. Maksymalna faza w naszym kraju wyniesie 88 proc. w Kotlinie Kłodzkiej, a na Mazurach będzie to maksymalnie 85 proc.
„W okolicach Wrocławia, Gorzowa Wielkopolskiego i Szczecina Księżyc zasłoni nawet około 86 proc. tarczy Słońca. W południowo-wschodniej części kraju zjawisko będzie płytsze, a w rejonie Rzeszowa osiągnie około 58 proc.” – podała dr Elżbieta Kuligowska z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego, cytowana w informacji przesłanej przez uczelnię.
Najmniej efektownie będzie w Bieszczadach, gdzie w praktyce obserwatorzy zobaczą 42 proc. zasłoniętej tarczy – bo potem Słońce zajdzie. Zresztą, w Polsce na wschód od linii Olsztyn-Łódź-Opole faza maksymalna nastąpi już po zachodzie naszej dziennej gwiazdy.
Godziny zaćmienia w największych miastach
Momenty zaćmienia dla wybranych miast, podane według „Almanachu astronomicznego na rok 2026”, wydanego przez Polskie Towarzystwo Astronomiczne (podane są kolejno: początek, faza maksymalna, zachód Słońca):
- Białystok – 19.13, brak maksimum, 20.01;
- Gdańsk – 19.11, 20.05, 20.23;
- Kraków – 19.18, brak maksimum, 20.04;
- Łódź – 19.16, 20.08, 20.12;
- Poznań – 19.15, 20.10, 20.24;
- Szczecin – 19.14, 20.08, 20.26;
- Warszawa – 19.15, 20.07, 20.07;
- Wrocław – 19.17, 20.12, 20.19.
Fazy maksimum (jeśli wartość podano w nawiasie, oznacza to, że nastąpi ona już po zachodzie Słońca):
- Białystok – (0,792),
- Gdańsk – 0,855,
- Kraków – (0,711),
- Łódź (0,866),
- Poznań – 0,867,
- Szczecin – 0,867,
- Warszawa – 0,861,
- Wrocław – 0,874.
Jak przygotować się do obserwacji zaćmienia
Ze względu na niskie położenie Słońca nad horyzontem, dr Elżbieta Kuligowska poleca, aby wcześniej znaleźć miejsce z niezasłoniętym widokiem na zachód – wolne od budynków, drzew i wzniesień.
Naukowiec przypomniała ponadto, że obserwacja Słońca bez odpowiedniego zabezpieczenia może prowadzić do trwałego uszkodzenia wzroku – promieniowanie słoneczne może bowiem uszkodzić siatkówkę oka, a szkody często powstają bezboleśnie i pozostają nieodwracalne.
Bezpiecznym rozwiązaniem są certyfikowane okulary do obserwacji zaćmień, a także lornetki lub teleskopy wyposażone w odpowiednie filtry słoneczne. Jest jeszcze metoda projekcyjna, czyli rzutowanie obrazu Słońca na kartkę papieru.
Czego absolutnie nie używać do obserwacji Słońca
Naukowcy przestrzegają jednak przed sposobami obserwacji, które przez lata obrosły mitami – jak płyty CD, przydymione szkło, okulary przeciwsłoneczne czy klisze fotograficzne. Te metody nie zapewniają wystarczającej ochrony, dając złudne poczucie bezpieczeństwa.
Jak przypomniała badacz z UJ, zaćmienie Słońca występuje, gdy Księżyc znajdzie się pomiędzy Ziemią a Słońcem, częściowo lub całkowicie zasłaniając jego tarczę. Podkreśliła, że choć zjawisko może wystąpić wyłącznie podczas nowiu, nie obserwuje się go co miesiąc.
„Wynika to z faktu, że orbita Księżyca jest nachylona względem płaszczyzny orbity Ziemi o około 5 stopni. Do zaćmienia dochodzi tylko wtedy, gdy nów przypada w pobliżu punktu przecięcia obu orbit” – wyjaśniła.
Kiedy zobaczymy kolejne zaćmienia w Polsce
Dr Kuligowska przypomniała, że następna okazja do obserwacji głębokiego zaćmienia częściowego nastąpi już 2 sierpnia przyszłego roku. Natomiast na kolejne całkowite zaćmienie widoczne z terytorium Polski trzeba będzie poczekać aż do 2135 roku.