Szwajcarska Federalna Służba Wywiadu (NDB) pracuje nad jak najszybszym udostępnieniem akt nazistowskiego lekarza i zbrodniarza wojennego Josefa Mengelego – przekazał w piątek PAP rzecznik wywiadu. Jak dodał, obecnie ustalane są warunki, na jakich dokumenty będą mogły zostać otwarte.
Federalna Służba Wywiadu poinformowała w poniedziałek, że udostępni dotychczas utajnione akta Josefa Mengelego.
Rzecznik NDB Christoph Gnaegi przekazał PAP, że służby chcą otworzyć dokumenty tak szybko, jak to możliwe. Nie podał jednak konkretnego terminu ani zakresu możliwego wglądu w materiały. – Obecnie trwają prace nad określeniem warunków i zasad dostępu do akt – poinformował. Jak zastrzegł, zasady te będą obowiązywały także przy rozpatrywaniu przyszłych wniosków o wgląd w dokumenty.
Biuro prasowe szwajcarskiego wywiadu przekazało ponadto, że wnioski o dostęp do akt Mengelego można składać w Szwajcarskim Federalnym Archiwum (BAR).
Według szwajcarskich mediów dostęp do dokumentów pozostanie ograniczony, ale ich udostępnienie może przynieść nowe informacje m.in. o roli Szwajcarii w otoczeniu Mengelego. Otwarcie akt jest możliwe w związku z toczącym się postępowaniem odwoławczym oraz uchwałą Rady Federalnej z 7 grudnia 2001 roku, która przewiduje bardziej liberalną praktykę dostępu do archiwaliów. Jak ustalono, akta Mengelego również podlegają tej uchwale.
Szwajcarski portal dziennika „Blick” ocenił, że decyzja NDB oznacza zmianę dotychczasowego stanowiska. Jeszcze w lutym br. szwajcarski wywiad odrzucał wnioski o dostęp do akt Mengelego, powołując się na okresy ochronne i wrażliwy charakter informacji wywiadowczych. Według portalu dokumenty pozostawały dotąd skutecznie utajnione do 2071 roku, mimo krytyki historyków.
Media wskazują, że przyszłe udostępnienie akt może być efektem działań historyka z Berna Gerarda Wettsteina, którego wniosek został początkowo odrzucony przez NDB. Badacz odwołał się od tej decyzji do sądu, jednak szwajcarski wywiad – w porozumieniu z Federalnym Archiwum – uprzedził rozstrzygnięcie i zapowiedział otwarcie dokumentów. Akta mogą zawierać materiały o istotnym znaczeniu historycznym.
Josef Mengele był lekarzem SS w niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym i zagłady Auschwitz. Uczestniczył w selekcjach więźniów przywożonych do obozu, decydując o skierowaniu ich do pracy przymusowej albo na śmierć w komorach gazowych. Prowadził też okrutne, pseudonaukowe eksperymenty medyczne na więźniach, m.in. na bliźniętach i osobach z karłowatością.
Po zakończeniu II wojny światowej Mengele uciekł z Europy do Ameryki Południowej. Przez dziesięciolecia ukrywał się m.in. w Argentynie, Paragwaju i Brazylii, unikając odpowiedzialności karnej. Zmarł w Brazylii w 1979 roku i nigdy nie stanął przed sądem.
Od dłuższego czasu pojawiają się przypuszczenia, że Mengele miał po wojnie wrócić raz do Europy i przebywać w Szwajcarii. Otwarcie akt może pomóc wyjaśnić okoliczności tego pobytu, w tym doniesienia o jego obecności w Kloten w kantonie Zurych w 1961 roku.