Choć Talibowie rządzą już Afganistanem od kilku lat i ich reżim został oficjalnie uznany przez szereg państw, w tym praktycznie przez wszystkich sąsiadów, to sytuacja w nim w dalszym ciągu daleka jest od normalizacji. Talibom nie udało się przejąć pod swoją kontrolę całego terytorium islamskiej republiki. W samym Talibanie są różne frakcje, z których jedna uważa, że trzeba jakoś dogadać się ze światem, a druga, że trzeba się całkowicie odciąć od świata i budować kraj według islamu.
Talibom nie udało się też zdusić opozycji, która nadal funkcjonuje i chce Afganistan urządzić po swojemu. Na tej sytuacji chce skorzystać Ankara i chce umocnić w Afganistanie swoje przyczółki, by z nich rozpocząć ofensywę, która doprowadzi do wciągnięcia Afganistanu do „tureckiego świata”. Tak trzeba m.in. postrzegać działania Turcji na rzecz powołania platformy „Narodowa Jedność”.
Turecka dyplomacja odniosła sukces w budowaniu wpływów w Afganistanie. Udało jej się doprowadzić do powstania platformy „Narodowa Jedność”, skupiającej przedstawicieli afgańskiej emigracji. Jej celem jest podjęcie dialogu z władzami w Kabulu, mającymi doprowadzić do powołania w nim rządu jedności narodowej, który zostanie uznany przez opinię międzynarodową. Utworzenie takiej platformy służącej do wymiany poglądów jest już dużym sukcesem. Afgańska emigracja jest bowiem ze sobą skłócona i jej przedstawiciele odnoszą się do siebie z niechęcią i w przeszłości ze sobą nie tylko konkurowali, ale walczyli o władzę. Weteranem tych zmagań jest Abdul Raszid Dostum Uzbek, który w czasach sowieckich był generałem, obecnie tytułuje się marszałkiem.
Wśród uczestników platformy jest też Tadżyk Ahmad Masud junior, syn legendarnego Ahmada Szacha Masuda, zamordowanego podstępnie przez Talibów. Z całą pewnością chciałby on dorównać wielkiemu ojcu. Oprócz nich wśród emigracji afgańskiej wyróżniają się takie postaci, jak Mahmad Hanif Atmar, Mohammad ad Mohakkek, Atta Mohammad Nur i inni przedstawiciele etnopolitycznych grup Afganistanu. Przez cztery lata grupy te nie mogły się ze sobą porozumieć. Nawet nienawiść do Talibanu nie była na tyle silna, by połączyli swoje działania. Dopiero w październiku dzięki tureckiemu pośrednictwu zaczęli ze sobą rozmawiać, ale nie bezpośrednio, tylko online.
Niektórzy się jednak zdystansowali
Oczywiście nie wszyscy. Najbardziej znany afgański opozycjonista, jeden z liderów afgańskiej opozycji, syn byłego prezydenta Afganistanu Burhanuddina Rabbaniego Salahudin Rabbani, były minister spraw zagranicznych i przywódca jednego ze skrzydeł partii „Islamskie Stowarzyszenie Afganistanu”, nie przystąpił do platformy jednoczącej przeciwników Talibów. Jak twierdzą obserwatorzy, nie mógł przezwyciężyć urazu do swojego partyjnego kolegi Atty Mohammada Nury, kierującego drugim skrzydłem ugrupowania. Tak samo postąpił Karim Halili, twierdząc, że nie może znaleźć wspólnego języka ze swoim współplemieńcem Mohammadem Mohakkekim.
Wszyscy afgańscy politycy, którzy zgodzili się na udział w platformie, podchodzą ostrożnie do wzajemnych kontaktów. Jak ognia unikają słów „koalicja” i „zjednoczenie”. Podkreślają, że platforma w pierwszym rzędzie powstała dla wypracowania wspólnego programu i podjęcia wspólnych możliwych do przeprowadzenia działań mających doprowadzić do ustanowienia w Afganistanie „sprawiedliwego pokoju”. Miałby on być oparty na zasadach prawa międzynarodowego w ramach narodowej islamskiej kultury i islamskich wartości.
Projekt działania platformy przewiduje, że osiągnięcie porozumienia wewnątrzafgańskiego jest możliwy tylko w toku wielostronnych rozmów międzyafgańskich. Powinny odbywać się one przy wsparciu ONZ, Rady Bezpieczeństwa i innych państw z regionu. Ich zwołanie powinno odbyć się jak najszybciej. W ich efekcie powinno zostać zawarte porozumienie pokojowe, akceptowalne przez wszystkich. Jego przestrzeganie powinno stać się warunkiem uznania rządu urzędującego w Kabulu.
Konstytucja i wolne wybory
Po nastaniu pokoju w Afganistanie należy przeprowadzić wolne wybory, wyłonić parlament i uchwalić konstytucję. Uczestnicy platformy „Narodowej Jedności” postulują też, że nie wolno dopuścić, by terytorium Afganistanu przekształciło się w miejsce walki o wpływy w Azji wielkich mocarstw. Według nich konstytucja musi gwarantować wolność i niezależność, terytorialną jedność, suwerenność narodową, władzę pochodzącą z woli ludu i praworządność. Kolejne propozycje platformy sugerują, by zaraz po rozpoczęciu rozmów z Talibami zostały zniesione wszelkie sankcje nałożone na Afganistan, a pomoc humanitarna dla niego wydatnie zwiększona. Postulują również, by Talibowie od razu znieśli wszystkie ograniczenia nałożone przez nich na kobiety i dziewczęta. Domagają się także, by ich przeciwnicy zaprzestali prześladowania zwolenników poprzedniego reżimu. Dużą wagę uczestnicy platformy przywiązują do zniesienia ograniczeń pracy dla kobiet. Powinny one, ich zdaniem, być zatrudnione w instytucjach rządowych i zajmujących się udzielaniem pomocy humanitarnej.
Konkurentów jest bardzo dużo
Członkowie „Narodowej Jedności” są optymistami w sprawie rozmów z Talibami. Sądzą, że ci będą musieli liczyć się z nową realnością i zgodzą się na rozmowy z ich przedstawicielami. Zwłaszcza gdy platforma uzyska szerokie międzynarodowe poparcie.
Wielu obserwatorów jest jednak sceptycznych, czy platformie uda się skłonić Talibów do rozmów. Gdyby to uczynili, mogłyby to oznaczać początek ich końca. Chyba że Turcja, która doprowadziła do powstania platformy, ma jeszcze coś w zanadrzu i prowadzi np. zakulisowe rozmowy z Talibami. Nie można zapominać, że tureckim resortem spraw zagranicznych kieruje były szef wywiadu. Celem strategicznym Ankary jest przyłączenie Afganistanu do „tureckiego świata”. Platforma „Narodowa Jedność” może być jednym z elementów nacisku na Kabul. Ankarze może wcale nie chodzić o to, by jej program został wdrożony w życie. Szuka ona raczej dróg umocowania swojej pozycji w Afganistanie.
Czy jej się to uda, nie wiadomo. Chętnych do zdobycia silnych pozycji w Afganistanie jest bowiem więcej. Większość z nich nie życzy sobie, by ich konkurentem była proamerykańska Turcja.