Strona głównaWiadomościNauka i technikaKiedyś to było ocieplenie... Co pokazują pyłki z Karpat? Temperatura we wczesnym...

Kiedyś to było ocieplenie… Co pokazują pyłki z Karpat? Temperatura we wczesnym holocenie zmieniała się gwałtownie

-

- Reklama -

Temperatura w holocenie, czyli w obecnej epoce interglacjalnej od około 12 tys. lat, została odtworzona dla Europy Środkowo-Wschodniej z pyłków pięciu stanowisk w Karpatach. Badanie Jona Camuery, Enikő K. Magyari i współpracowników ukazało się 14 września 2026 r. w „Communications Earth & Environment”. Bezwzględnych temperatur z pyłków nie należy wprost porównywać z odczytami termometrów: „współczesność” to średnia rekonstrukcji z 200 lat, a błąd predykcji modelu wynosi 1,38 °C latem i 1,30 °C zimą. Wielowiekowe trendy, ocenione statystycznie, można z kompozytu odczytać: szczyt lata, późniejsze ochłodzenie, wzrost zim do 2,1 tys. lat temu i wahania około 8,2 tys. lat temu.

Co pokazuje temperatura w holocenie według badania

Zespół z hiszpańskiego CSIC w Granadzie i uniwersytetu ELTE w Budapeszcie nie jest polski; żadne stanowisko nie leży w RP. Z północy na południe: torfowisko Hypkaňa na Słowacji (847 m n.p.m.) oraz w Rumunii Steregoiu (790 m), Mohos (1049 m), jezioro Sfânta Ana (946 m) i Avrig (400 m).

- Reklama -

Lata wzrosły o 1 °C między 12 a 9,9 tys. lat temu, a między 9,5 a 5,5 tys. lat temu były o 1,1–2,4 °C cieplejsze niż „współczesność” z rekonstrukcji. Szczyt 7,2 tys. lat temu: 1,4 °C powyżej średniej holoceńskiej i 2,4 °C powyżej tej współczesności. Po 6,1 tys. lat temu lata spadły o 1,9 °C do 1,1 tys. lat temu i potem pozostawały względnie stabilne. Autorzy wiążą trendy lata z insolacją letnią i z modelami sterowanymi sezonową insolacją.

Zimy 12 tys. lat temu były o 2,2 °C chłodniejsze niż ta współczesność; wzrosły o 2,1 °C (12–9,2 tys.) i o dalsze 1,7 °C (7,8–2,6 tys.). Maksimum 2,1 tys. lat temu: 1,7 °C powyżej średniej i 1,5 °C powyżej współczesności, po czym między 1,7 a 0,4 tys. lat temu ochłodziły się istotnie o 0,7 °C. Przeciwstawne trendy sezonów przez około 6 tys. lat oznaczają spadek kontynentalizmu. Szczyt zim i późniejszy spadek odbiegają od insolacji i modelu; potwierdzenie wymaga zapisów mniej obciążonych wpływem człowieka.

Bezwzględnych temperatur nie porównuje się z termometrami

Wartości współczesne to średnia rekonstrukcji z ostatnich 200 lat, nie norma 1991–2020 ani okres przedprzemysłowy. „Współczesne” lato jest o 1 °C poniżej średniej holoceńskiej, zima o 0,2 °C powyżej niej. Autorzy wyjaśnili recenzentom, że porównanie z temperaturami bezwzględnymi z obserwacji nie jest właściwe, bo kompozyt i pomiary nie są w tej samej skali. WorldClim 2.1 (1970–2000) daje lata wyższe, a zimy niższe niż najnowsze wartości zrekonstruowane.

Z rekonstrukcji wynikają natomiast trendy. Autorzy porównują kierunek i kolejność faz z niezależnymi zapisami, nawet gdy wartości bezwzględne się różnią. Chironomidy z jeziora Brazi i model CHELSA-TraCE-21k pokazują tę samą strukturę trendów, nie stopni: ocieplenie wczesnego holocenu, maksimum lata i późniejszy spadek.

Średnia z 200 lat słabo chwyta skok z ostatnich dekad. Według IMGW-PIB od 1951 r. średnia roczna w Polsce wzrosła o 2,09 °C, a w Karpatach wzrost przekraczał 2,16 °C (podsumowanie za 2022 r.). Tych serii nie składa się na jedną oś z pyłkami. Skład lasu może opóźniać odpowiedź pyłków, a na późne zimy mogą wpływać gatunki pionierskie po wycince. Pisaliśmy już o badaniach klimatu w Tatrach.

Naturalne wahania klimatu i koszty polityki

Jedyna istotna anomalia to wydarzenie 8,2 tys. lat temu, zwykle wiązane z zaburzeniem atlantyckiej cyrkulacji południkowej (AMOC). Lata spadły o 2 °C w 190 lat (8,53–8,34 tys.; 1,05 °C na stulecie) i odbiły o 2,1 °C w 150 lat (1,4 °C na stulecie). Zimy spadły o 2,4 °C w 290 lat (8,63–8,34 tys.; 0,83 °C na stulecie) i wzrosły o 2,3 °C w 150 lat (1,53 °C na stulecie). Zarastanie jeziora Steregoiu mogło zawyżyć część ochłodzenia lata.

Te wahania — bez przemysłowego CO2 — występowały naturalnie. Temperatura sezonowa w Europie Środkowo-Wschodniej zmieniała się także w tempie rzędu 1–1,5 °C na stulecie w rekonstrukcji.

Źródła: Communications Earth & Environment (Camuera et al., 2026), IMGW-PIB, charakterystyka klimatu Polski 2022

Najnowsze