Pęknięty wir polarny nad Arktyką to najwcześniejsze nagłe ocieplenie stratosferyczne (SSW) w historii współczesnych pomiarów. 10 listopada wiatry wokół wiru odwróciły się z zachodnich na wschodnie, około dwóch i pół tygodnia wcześniej niż w jakimkolwiek wcześniejszym takim zdarzeniu z prawie 70 lat. Zwykle taki scenariusz zwiększa szansę na mrozy i śnieg w Europie, ale w tym sezonie do gry wchodzi bardzo silne El Niño, w mediach nazywane Super El Niño. To, czy w Polsce pojawi się „bestia ze wschodu”, zależy od tego, która z tych sił przeważy — i nie jest jeszcze przesądzone.
Pęknięty wir polarny. Co się stało nad Arktyką
Wir polarny to potężna cyrkulacja wiatru, która zimą działa jak klatka i trzyma lodowate powietrze nad biegunem. Portal Severe Weather Europe, którego ustalenia przytacza też zero.pl, podaje, że 10 listopada ta stratosferyczna zapora formalnie się załamała. Na wysokości około 30 kilometrów (poziom 10 hPa) doszło do nagłego ocieplenia, a temperatura skoczyła tam o ponad 28 stopni Celsjusza powyżej normy. Zachodnie wiatry wyhamowały i zmieniły kierunek na wschodni. Właśnie to odwrócenie jest oficjalnym kryterium SSW.
Wczesne prognozy pokazywały też możliwe rozdzielenie wiru na dwa rdzenie. Analiza z 11 listopada opisuje przede wszystkim jego przesunięcie znad bieguna. Poprzednie najwcześniejsze listopadowe odwrócenia wiatru przypadały na 28 listopada. Typowe poważne SSW zdarzają się dopiero w środku zimy, zwykle w styczniu i lutym. Rekord dotyczy więc poprzedniego najwcześniejszego przypadku, a nie typowego terminu.
Zaburzenie może być przy tym krótkotrwałe. Wiatry w stratosferze mają szansę wrócić do kierunku zachodniego już w drugiej połowie listopada, a wir — ponownie się wzmocnić. Skutki przy ziemi, jeśli się przebiją, pojawiają się zwykle z opóźnieniem dwóch–czterech tygodni. Mroźne powietrze nie „wylało się” więc automatycznie tuż po 10 listopada. Severe Weather Europe pisze, że sygnał zaczyna schodzić ku dolnym warstwom, a pierwsze możliwe okno wpływu otwiera się po 25 listopada.
The earliest Stratospheric Warming on record is now confirmed. The winds around the Polar Vortex reversed on November 10th, about two and a half weeks earlier than in any other event in almost 70 years.
Forecasts now show the disruption working its way down toward the surface,…
— SWE | severe-weather.eu (@severeweatherEU) 13 listopada 2026
Portal Ventusky pokazał, że zima już zaczyna się na północy Europy: większość Skandynawii pokrywa ciągła warstwa śniegu, wyraźnie większa niż w dwóch poprzednich latach. Tego obecnego śniegu nie należy automatycznie wiązać z listopadowym SSW.
Winter is slowly beginning in Europe. ☃️❄️ Most of Scandinavia is already covered by a continuous layer of snow. Snow cover is significantly more extensive than in the past two years (see the comparison from our archive). Over the past six years, snow cover in Europe at this time… pic.twitter.com/DMLeTZiM7Y
— Ventusky (@Ventuskycom) 14 listopada 2026
„Bestia ze wschodu” w Polsce? Co pokazują modele
Dla Polski i Europy nie jest to pewna prognoza na konkretny tydzień, tylko sygnał, który musi się jeszcze przebić przez resztę cyrkulacji. Według Severe Weather Europe pierwsze ochłodzenie kontynent może odczuć pod koniec listopada i w grudniu. W kompozycji modelowej dla grudnia widać wyż nad zachodnią Europą i niż nad północnym wschodem. Taki układ sprzyja spływowi chłodu z północy. W podobnych, środkowozimowych sytuacjach bywa to nazywane „bestią ze wschodu”. Sam portal podkreśla jednak, że to nie prognoza tej zimy, lecz typowy sygnał wczesnego załamania wiru.
Gdyby ten sygnał się utrzymał, śnieg i ujemne temperatury mogłyby objąć znaczną część Europy, z wyjątkiem części północy i północnego wschodu. W sygnale na styczeń układ się odwraca: chłód przesuwa się nad zachodnią, północno-środkową i północną Europę, a nad wschodem pojawia się dodatnia anomalia. Zderzenie mrozu z wilgocią znad Atlantyku i Morza Śródziemnego mogłoby wtedy zwiększyć szansę na śnieg tam, gdzie zima bywa zwykle łagodniejsza. To nadal sygnał wyizolowany z analiz wiru polarnego, a nie gotowy scenariusz sezonu.
O sprawie napisał też serwis Zero, który oparł swój tekst na analizie Severe Weather Europe.
Nad Arktyką dochodzi obecnie do zjawiska bez precedensu w historii współczesnych pomiarów meteorologicznych.
Wir polarny – potężny układ niskiego ciśnienia odpowiadający za zimową cyrkulację powietrza na półkuli północnej – ulega gwałtownemu załamaniu o około trzy tygodnie… pic.twitter.com/pMTIRGafcK
— OficjalneZero (@OficjalneZero) 12 listopada 2026
Super El Niño kontra pęknięty wir polarny
Tyle wynika z klasycznego sygnału po SSW, ale jest jeszcze jedna bardzo ważna zmienna. Chodzi o wyjątkowo silne El Niño na Pacyfiku, popularnie nazywane Super El Niño. Nigdy wcześniej w historii współczesnych pomiarów tak wczesne SSW nie zbiegło się z tak potężnym ociepleniem wód równikowego Pacyfiku. Nie ma więc gotowych analogii z minionych zim.
Dlatego Severe Weather Europe nie analizowało 21 historycznych przypadków, lecz tysiące symulacji klimatycznych. Wyłoniono z nich 21 sytuacji, w których wczesny rozpad wiru zbiegł się z silnym El Niño i zachodnią fazą QBO. Porównano je z podobnym tłem, ale przy zwykłym lub silnym wirze, żeby wyodrębnić sam sygnał załamania. To nie jest prognoza na zimę 2026/2027, tylko statystyczny ślad tego, co samo SSW „próbuje” dodać do już istniejącego wzorca El Niño.
Amerykańska NOAA w diagnostyce z 12 listopada utrzymała stan El Niño Advisory. Zjawisko nadal się wzmacnia: w regionie Niño-3.4 anomalia sięgnęła +2,5°C, a szanse na silne lub bardzo silne El Niño do stycznia–marca 2027 roku przekraczają 79 procent. Szansa na zdarzenie historyczne, przekraczające wcześniejsze El Niño od 1950 roku (co najmniej +2,5°C w trzymiesięcznym indeksie RONI), wynosi około 60 procent w okresach październik–grudzień i listopad–styczeń.
El Niño może działać jak termiczna poduszka i łagodzić mrozy sprowadzane przez rozbity wir. Może też przesłonić sygnał chłodu, tak że ostateczna anomalia i tak zostanie dodatnia. Ale nie musi. Dwa duże modele sezonowe wskazują ponadto na możliwe kolejne zaburzenie wiru w środku zimy, które mogłoby zmienić drugą połowę sezonu. Ostateczny kształt zimy, także w Polsce, będzie wypadkową tego przeciągania liny. Więcej będzie wiadomo na początku grudnia, gdy okaże się, czy listopadowe SSW naprawdę sprzęgło się z dolną atmosferą.
Źródła: Severe Weather Europe, NOAA CPC (12 listopada 2026), Zero.pl.