Planowane spotkanie przywódców USA, Rosji i Chin może być politycznym spektaklem, ale budzi też obawy przed nowym podziałem świata na strefy wpływów – oceniają zagraniczne media. Donald Trump, Władimir Putin i Xi Jinping mają różne cele i komentatorzy nie są zgodni co do tego, kto zyska najwięcej.
Trzej przywódcy mają spotkać się w czwartek w chińskim Shenzhen na koniec szczytu Wspólnoty Gospodarczej Azji i Pacyfiku (APEC). Będzie to pierwsze takie spotkanie liderów trzech największych mocarstw nuklearnych.
Reuters ocenia, że szanse na przełom są niewielkie, ponieważ każdy z uczestników ma inne cele. Putin liczy na zakończenie wojny na Ukrainie na warunkach korzystnych dla Moskwy. Trump, osłabiony porażką Republikanów w wyborach do Kongresu, szuka historycznego sukcesu dyplomatycznego, przede wszystkim porozumienia o kontroli zbrojeń nuklearnych. Dla Xi spotkanie jest natomiast pełne ryzyka – twierdzi Reuters.
Chiny nie chcą bowiem negocjować ograniczenia swojego arsenału jądrowego, znacznie mniejszego niż amerykański i rosyjski. Chińczycy nienawidzą tego tematu – powiedział Reutersowi Edgard Kagan z ośrodka Center for Strategic and International Studies, tłumacząc, że Pekin nie zamierza przyjmować na siebie takich samych ograniczeń jak dwa pozostałe mocarstwa.
Associated Press zwraca uwagę, że dla Putina samo spotkanie jest sukcesem, ponieważ pozwala mu zaprezentować Rosję jako supermocarstwo równorzędne USA i Chinom. Z kolei Xi może wykorzystać je do pokazania rosnącej potęgi Chin, choć udział w rozmowach trzech mocarstw stoi w sprzeczności z chińską narracją o obronie multilateralizmu i interesów mniejszych państw.
– To pokazuje, kto jest ważny na świecie: my, Chiny i Zachód – powiedział w tym tygodniu rosyjski ideolog nacjonalistyczny Aleksandr Dugin w Radiu Sputnik. We fragmencie przytoczonym przez AP uznał spotkanie za symboliczne potwierdzenie wielobiegunowego porządku światowego.
Ryzyko dla Trumpa
Zdaniem Ryana Hassa z amerykańskiego Brookings Institution Putin odniesie sukces już przez sam udział w spotkaniu, ale dla Trumpa ryzyko jest znacznie większe – może zostać przechytrzony przez lepiej przygotowanych rozmówców, a samo spotkanie wzbudzi niepokój amerykańskich sojuszników.
Jonathan Czin z Brookings Institution zwraca uwagę na jeszcze jedną słabość Trumpa: czas. Amerykańskiemu prezydentowi pozostało nieco ponad dwa lata urzędowania, podczas gdy Putin i Xi mogą planować swoją politykę na całe dekady. Zdaniem eksperta obaj przywódcy mogą uznać, że nie warto zawierać z Trumpem porozumień, skoro jego następca może zaoferować im więcej.
Nowa Jałta
„Guardian” z kolei zauważa, że Putin od dawna marzy o powtórzeniu konferencji jałtańskiej z 1945 r., podczas której przywódcy USA, Wielkiej Brytanii i ZSRR decydowali o powojennym porządku w Europie. Według dziennika rosyjski prezydent chciałby, by spotkanie w Shenzhen zapoczątkowało serię rozmów, podczas których mocarstwa ustanowią nowy porządek bezpieczeństwa oparty na strefach wpływów, a nie liberalnych wartościach.
Brytyjski dziennik podkreśla jednak, że Chiny niekoniecznie podzielają rosyjskie ambicje. Pekin nie chce ani zdradzić Putina, ani poprzeć rozwiązania dotyczącego Ukrainy bez zgody Europy, z którą próbuje poprawić stosunki. Może natomiast pomóc Trumpowi w zakończeniu wojny z Iranem, ponieważ zależy mu na bezpieczeństwie szlaków transportu ropy.
– Wojna Rosji z Ukrainą jest strategicznym błędem rosyjskiego prezydenta. Wojna z Iranem jest strategicznym błędem prezydenta Trumpa. Chiny zajmują się konsekwencjami tych konfliktów – ocenił cytowany przez „Guardiana” profesor Minghao Zhao z Uniwersytetu Fudan.
Japoński Nikkei Asia uważa, że Xi może być największym beneficjentem spotkania, nawet jeśli nie przyniesie ono żadnego porozumienia. Zdaniem portalu chiński przywódca chce utrzymać dobre i stabilne relacje z Trumpem przed przyszłorocznym zjazdem partii komunistycznej, na którym będzie ubiegał się o kolejną kadencję.
Samo wspólne zdjęcie, na którym Xi jako gospodarz stoi między Trumpem i Putinem, mogłoby stworzyć wrażenie, że świat obraca się wokół chińskiego przywódcy – zauważa Nikkei Asia. Pekin może też wykorzystać spotkanie do tego, by Trump poczuł się wobec niego zobowiązany. Dodatkowym atutem Chin byłaby możliwość pośredniczenia w przyszłych rozmowach Trumpa z Kim Dzong Unem.
Obawy przed „nową Jałtą” wyrażają tymczasem Ukraina, państwa Europy Wschodniej i Tajwan. Prezydent Wołodymyr Zełenski ostrzegł, że nie chce kolejnego podziału stref wpływów dokonanego ponad głowami mniejszych państw.
Nie wszyscy eksperci uważają jednak rozmowy mocarstw za zagrożenie. Charles Kupchan z Council on Foreign Relations przekonuje na łamach „Guardiana”, że Zachód musi nauczyć się współpracować z autokracjami, ponieważ demokratyczni sojusznicy USA nie dominują już na świecie. Przyznaje, że Trump mógłby poświęcić interesy Ukrainy i Tajwanu, ale uważa to za mało prawdopodobne. Jego zdaniem takie rozmowy są konieczne, a Trump zasługuje na uznanie za ich zainicjowanie.