Zakład Ubezpieczeń Społecznych dysponuje nowymi narzędziami do kontroli Polaków. Znowelizowane przepisy dają urzędnikom możliwość wnikliwej weryfikacji m.in. osób przebywających na zwolnieniach lekarskich czy rodziców pobierających zasiłki opiekuńcze.
Jedną z kluczowych zmian jest prawo ZUS do żądania od ubezpieczonych wyjaśnień na potrzeby prowadzonych postępowań. Jak podkreśla na łamach „Dziennika Gazety Prawnej” ekspert rynku pracy Mikołaj Zając, pytania zadawane przez urzędnika weryfikującego sposób wykorzystania zwolnienia mogą dotyczyć wyłącznie okoliczności, które bezpośrednio budzą wątpliwości.
Kontroler ten sprawdza, czy chory nie pracuje zarobkowo i czy wykorzystuje czas rekonwalescencji zgodnie z jego przeznaczeniem. Nie ma on jednak prawa pytać o diagnozę, stan zdrowia czy terapię, gdyż takie uprawnienia posiada jedynie lekarz orzecznik ZUS. To właśnie lekarz orzecznik analizuje dokumentację medyczną i weryfikuje zasadność orzeczonej niezdolności do pracy, mogąc przy tym zlecać dodatkowe badania pacjenta. Całość systemu uzupełnia kontrola formalna, której celem jest potwierdzenie autentyczności dokumentu oraz prawidłowości jego wystawienia.
Znowelizowane przepisy wymuszają również większą czujność na rodzicach i opiekunach pobierających zasiłki opiekuńcze. ZUS może teraz skrupulatnie analizować okoliczności uprawniające do tego świadczenia. Zakład ma prawo weryfikować, czy w gospodarstwie domowym przebywali inni dorośli, którzy mogliby przejąć pieczę nad chorym domownikiem. Jak zaznacza radca prawny dr Katarzyna Kalata, urzędnicze pytania muszą być jednak ściśle powiązane z przesłankami do sprawowania osobistej opieki, co ma chronić przed nieuzasadnioną ingerencją w życie rodzinne. Wyjątkiem od tych obostrzeń jest opieka nad dzieckiem do ukończenia przez nie drugiego roku życia, przy której obecność innych osób w domu nie pozbawia rodzica prawa do wypłaty świadczenia.
Kolejna „innowacja” uderza w osoby, które pobierają zasiłek chorobowy po ustaniu zatrudnienia. Nowe regulacje definitywnie przesądzają, że tacy świadczeniobiorcy w równym stopniu podlegają urzędniczej weryfikacji. Zakończenie stosunku pracy nie odbiera ZUS-owi możliwości sprawdzenia, czy były pracownik nie podejmuje nielegalnej pracy zarobkowej oraz czy „rzetelnie realizuje cel swojego zwolnienia medycznego”.