Papież Leon XIV w pierwszym przemówieniu wygłoszonym po przylocie do Argentyny w niedzielę mówił przedstawicielom władz, że demokracja należy do dziedzictwa, którego należy strzec. W obecności prezydenta Javiera Mileia stwierdził, że ten, kto sprawuje władzę, ma „obowiązek działać roztropnie”. Ocenił też, że „gospodarka powinna służyć człowiekowi, a nie człowiek gospodarce”.
– Przybyłem jako następca Apostoła Piotra, a tym samym jako pasterz. Pragnę spotkać się z Kościołem pielgrzymującym po tej ziemi, a także zwrócić się do całego narodu i do tych, którym powierzono zadanie służenia mu – powiedział papież w wystąpieniu w Palacio Libertad w Buenos Aires, czyli w wielkim centrum kultury.
Mówił, że zadaniem osób sprawujących władzę publiczną jest strzeżenie godności każdej osoby, zgody i dobra wspólnego. Przemówienie papieża przerywały gromkie brawa za każdym razem, gdy nawiązywał do gospodarczej i społecznej sytuacji Argentyny.
Leon XIV podkreślił, że jest w ojczyźnie swego poprzednika Franciszka. Jorge Bergoglio jako papież nigdy nie odwiedził swojego kraju przez 12 lat pontyfikatu.
– Moje przybycie na tę ziemię ma dla mnie szczególne znaczenie. Przez dwanaście lat Kościół powszechny słuchał głosu papieża z Argentyny, który nosił w pamięci i w sercu miejsca, ludzi oraz wiarę, którą tu otrzymał – oświadczył Leon XIV.
– Dzisiaj, obejmując po nim posługę Piotrową, w pewnym sensie przemierzam odwrotną drogę i przybywam do ojczyzny, gdzie papież Franciszek zapoczątkował historię, która później miała się spleść z historią całego Kościoła – dodał.
Przypomniał o tym, że Argentyna jest również krajem imigrantów i rdzennej ludności.
– Niektórzy urodzili się tutaj; inni przybyli z daleka i znaleźli tu dom rodzinny; jeszcze inni należą do ludów rdzennych, których obecność poprzedza narodziny narodu. Z tego spotkania różnych korzeni i doświadczeń z czasem kształtował się naród, który potrafił otworzyć swoje drzwi, zrobić miejsce dla przybyszów i zachować – nawet w trudnych chwilach – niezwykłą zdolność do podnoszenia się i dalszego podążania naprzód – zauważył.
Pochwała demokracji
Papież wyraził przekonanie, że „żadne pokolenie nie buduje ojczyzny od zera”, lecz otrzymuje ją w dziedzictwie. Zwrócił uwagę na dziedzictwo kultury: książki Jorge Luisa Borgesa, tradycję tanga, a także na znaczenie codziennych gestów, jak wspólne picie napoju mate. Leon XIV twierdził, że również demokracja należy do dziedzictwa, którego należy strzec.
– Wybieranie własnych rządzących w wyborach, udział w życiu publicznym, swobodne wyrażanie własnych przekonań, zaufanie do prawa i uznawanie instytucji za wspólną przestrzeń – to wartości, które umacniają się z czasem i które każde pokolenie ma obowiązek pielęgnować i umacniać – powiedział.
Jak twierdził, demokracja umacnia się też w codziennym sposobie działania w życiu publicznym; w gotowości do słuchania, w trosce o słowo, cierpliwym poszukiwaniu porozumienia.
– Władza nabiera najwyższego sensu, gdy jest sprawowana jako służba, gdy potrafi spojrzeć dalej niż tylko na to, co doraźne, i gdy wykorzystuje swoje zdolności, by dbać o to, co należy do wszystkich – mówił papież rządzącemu głównie dekretami prezydentowi Argentyny i przedstawicielom społeczeństwa.
Dodał, że ten, kto sprawuje władzę, ma obowiązek „działać roztropnie, uznawać granice powierzonej mu władzy i kierować swoje decyzje na dobro całej wspólnoty”.
Apelował o troskę o ludzi młodych. – Naród powinien poważnie zadać sobie pytanie, gdzie popełnił błąd, skoro jego młodzi muszą opuszczać swój kraj, by spełnić swoje marzenia – oświadczył.
– Nasza odpowiedzialność wobec przyszłych pokoleń zaczyna się od przyjęcia życia od jego pierwszych chwil i strzeżenia go aż do naturalnego końca – podkreślił papież.
W głęboko podzielonej politycznie Argentynie papież zaapelował o budowę jedności narodowej.
Wcześniej, po przylocie do Buenos Aires Leon XIV pojechał na Plaza San Martin, jeden z głównych placów miasta, mający status Narodowego Miejsca Historycznego Argentyny. Nosi imię generała Jose de San Martina, bohatera narodowego i wyzwoliciela Argentyny, Chile oraz Peru. Papież oddał tam hołd generałowi i bojownikom o niepodległość kraju.
Następnie udał się do Casa Rosada (Różowy Dom) – historycznego gmachu, który jest główną siedzibą władzy wykonawczej Republiki, pomnikiem narodowym, siedzibą prezydenta.
Prawo do życia, wolności i własności
W przemówieniu na powitanie papieża Leona XIV w Argentynie prezydent Javier Milei podkreślał z kolei znaczenie prawa do życia, wolności i własności. Wspomniał o pochodzącym z Argentyny papieżu Franciszku, którego wcześniej ostro krytykował.
Milei zaznaczył, że na sali, w której przywitał papieża, obecni byli przedstawiciele całego spektrum politycznego w Argentynie. – Pokazuje to, że są powody i okazje, które wykraczają poza dzielące nas różnice – powiedział.
– Prawo do życia, wolności i własności stanowią kręgosłup naszej Konstytucji, podobnie jak wszystkich zachodnich demokracji – podkreślił Milei w niedzielnym przemówieniu, zapewniając, że jego rząd podejmuje decyzje w oparciu o „kompas moralny”, którego „Kościół broni od tak długiego czasu”.
Prezydent od 2023 roku prowadzi radykalną przebudowę państwa, pod hasłem ostrego cięcia piłą łańcuchową, w oparciu o neoliberalny model gospodarczy. Reforma argentyńskiej gospodarki, która mierzyła się z horrendalną inflacją (ponad 200 proc.), obejmuje m.in. drastyczne cięcia wydatków publicznych, zmniejszenie biurokracji i ograniczenie roli państwa. Ponadto Milei stawia też na deregulację i uwolnienie gospodarki oraz szeroką prywatyzację.
Taka polityka, zgodnie z planem, przynosi pozytywne rezultaty – choć jest dla społeczeństwa „terapią szokową”. Po latach socjalizmu reformy Mielia przyniosły bowiem początkowo recesję, która wywołała strajki. W 2024 r. odnotowano rekordową nadwyżkę handlową, poprawił się rating Argentyny, a ubóstwo spadło z ponad 50 proc. do ok. 30 proc. Wzrósł także eksport, kraj przyciąga nowe inwestycje, a PKB rośnie.
Podczas wizyty Leona XIV Milei wspomniał jego poprzednika, papieża Franciszka, którego określił jako „bez wątpienia najważniejszego Argentyńczyka w historii”. Relacje Mileia z Franciszkiem były napięte. Przed objęciem prezydentury Milei w niewybrednych słowach krytykował swojego rodaka, nazywając go „przedstawicielem zła na ziemi”. Zarzucał mu tendencje komunistyczne za głoszenie potrzeby „sprawiedliwości społecznej”, którą Milei uważa za aberrację. Po objęciu władzy złagodził jednak ton i spotkał się z Franciszkiem w Watykanie.
Radykalne reformy Mileia napotykają opór środowisk lewicowych i związków zawodowych, a w debacie publicznej jego wolnorynkowe poglądy zderzają się często ze stanowiskiem części miejscowych biskupów, zwłaszcza tych mianowanych przez Franciszka, którzy kładą szczególny nacisk na „sprawiedliwość społeczną”. A, jak mawia Janusz Korwin-Mikke, sprawiedliwość społeczna ma tyle wspólnego ze sprawiedliwością, co krzesło elektryczne z krzesłem.