W wyniku konsekracji w Bractwie Kapłańskim św. Piusa X (FSSPX) czterech biskupów bez zgody papieża część hierarchów postanowiła w końcu przemyśleć swoje dotychczasowe postawy. Jeden z kardynałów oraz część biskupów wprost stwierdziła, że Watykan powinien poważnie przemyśleć poluzowanie ograniczeń nałozonych na Msze św. w tzw. trydenckim rycie, które wprowadzono w „Traditionis Custodes”, gdy w Watykanie zasiadał Jorge Mario Bergoglio. Ponadto jeden z biskupów zapowiedział, że na terenie jego diecezji Msza św. trydencka będzie rozszerzona.
Prefekt Dykasterii ds. Popierania Jedności Chrześcijan, kard. Kurt Koch stwierdził, że Kościół powinien ponownie zastanowić się nad „Traditionis Custodes” w celu uwzględnienia wiernych chcących słuchać Mszy św. trydenckiej, którzy „nie podzielają ideologii” FSSPX. Ponadto, choć wyraził potępienie dla konsekracji w FSSPX, to podkreślił, że taka postawa bez zastanowienia się, „czy w Kościele istnieją fundamentalne braki, które Bractwo przypomina”, byłoby „samouwielbieniem”.
– Po pierwsze, myślę o nierozstrzygniętej kwestii relacji między dwiema formami jednego rytu rzymskiego, jak to nazwał papież Benedykt. Papież Benedykt wskazał drogę w tym kierunku; papież Franciszek ograniczył ją w sposób dość radykalny. Myślę, że musimy to przemyśleć, zwłaszcza w odniesieniu do wiernych, którzy czują się pociągani do tej formy liturgii, nie podzielając całej ideologicznej nadbudowy Bractwa. Dla tych wiernych, moim zdaniem, musimy szukać nowych dróg – powiedział kard. Koch w rozmowie z niemieckim „Communio”.
Z kolei biskup Oslo Frederik Hansen w oświadczeniu diecezjalnym z 3 lipca, odnosząc się do aktu FSSPX, nazwał konsekracje „schizmatyckimi”. Jednocześnie zapowiedział, że będzie „nadal zezwalał” a także „rozszerzał dostęp” do Mszy św. trydenckiej.
– Msze święte według Mszału z 1962 roku odprawiane są w każdą niedzielę w kościele św. Józefa w Oslo. Tak będzie nadal. Jeśli zajdzie taka potrzeba i będzie to służyć dobru Kościoła i dusz, rozszerzę również ten rodzaj celebracji Mszy świętych w naszym kościele – zapowiedział.
Osobisty sekretarz papieża Benedykta XVI, abp Georg Gänswein w rozmowie z „Corriere della Sera”, opublikowanej 2 lipca, potępił konsekracje FSSPX. Jednocześnie zaznaczył, że Kościół „powinien teraz wykazać się większą elastycznością w zezwalaniu kapłanom na odprawianie Mszy trydenckiej”.
– W Kościele są wierni, którzy celebrują w (tradycyjnym) rycie łacińskim – na przykład Bractwo Świętego Piotra (FSSP) – i czynią to „cum Petro i sub Petro” [z i pod Piotrem – red. nczas]: nigdy wbrew papieżowi. Szczerze mówiąc, wierzę, że Rzym może teraz otworzyć się na możliwość większej elastyczności, hojności i ojcostwa w kwestii możliwości odprawiania Mszy Świętej po łacinie – powiedział abp Gänswein.
Dodał też, że „Traditionis Custodes” „zburzyło pokój liturgiczny” stworzony przez „Summorum Pontificum” papieża Benedykta XVI. Wezwał też hierarchów do jego przywrócenia.
– Summorum Pontificum przyniosło owoce, o czym świadczy dziesięć lat pozytywnych doświadczeń. To prawda, że doszło do nadużyć, ale fakt, że było ich niewiele, nie był wystarczającym powodem, aby zakazać wszystkim odprawiania Mszy Trydenckiej. (Gdyby TC zostało zniesione), ten pokój liturgiczny, który został naruszony, zostałby przywrócony – mówił arcybiskup.
Na początku lipca FSSPX konsekrowało czterech biskupów. Według obecnych i stosunkowo świeżych przepisów prawa kanonicznego, akt ma oznaczać ekskomunikę z mocy prawa. Wcześniej za taki akt przepisy kościele przewidywały automatyczną suspensę, jednak bez ekskomuniki.
Ekskomunikę uroczyście ogłosił kard. Victor Manuel Fernández, zwany też „pornokardynałem”, co wywołało duże oburzenie wśród wiernych. Był bliskim współpracownikiem Bergoglia, gdy ten zasiadał na Watykanie. Poza kontrowersyjnym podejściem do seksualności, był autorem wprowadzającego chaos „Fiducia Supplicans” z 2023 roku, które ma zezwalać kapłanom na błogosławienie niesakramentalnych związków, w tym homoseksualnych.
Wielu wiernych jest oburzonych z powodu skupienia wielkiej uwagi i mocnych potępieniach na FSSPX z powodu aktu nieposłuszeństwa, gdy jednocześnie powszechnie w Kościele występują aberracje liturgiczne czy kontrowersyjne, a nieraz wprost heretyckie nauki, a władze kościelne nic z tym nie robią i zdają się nie dostrzegać problemu.
„Traditionis custodes” to motu proprio z 2021 roku. De facto była to próba zakazania Mszy świętej trydenckiej i w praktyce poważne ograniczenie do niej dostępu wiernym. Jej wprowadzenie stało się istotnym czynnikiem wzrostu popularności FSSPX, gdyż katolicy realnie zostali pozbawieni alternatywy, do tego w tym samym czasie stawały się coraz powszechniejsze aberracje liturgiczne na tzw. nowej mszy, wprost niezgodne z soborem watykańskim II.
Tzw. „doktryna FSSPX” nie jest niczym sprecyzowanym i jest raczej publicystycznym hasłem. Powodem ogłoszenia ekskomuniki jest akt święceń biskupich, nie zaś nauczanie księży z FSSPX.
Prawo kanoniczne od kilkudziesięciu lat przewiduje ekskomunikę dla święceń biskupich bez zgody papieża. Wcześniej groziła za to tylko suspensa. Co istotne, zaostrzenie przepisów wprowadzono, by przeciwstawić się wyświęcaniu biskupów w Chinach na polecenie komunistów.