Kodeks farmaceutyczny Unii Europejskiej trafia 25 listopada pod głosowanie Parlamentu Europejskiego w drugim czytaniu. W obiegu krąży ostrzeżenie, że nowy akt „wykreśla” roszczenia odszkodowawcze osób poszkodowanych przez szczepionki i pozwala władzom narzucić leczenie substancjami eksperymentalnymi. W art. 4 ust. 5 stanowiska Rady jest zwolnienie posiadaczy pozwoleń, wytwórców i personelu medycznego z odpowiedzialności cywilnej i administracyjnej, gdy właściwy organ zaleci lub wymaga użycia leku poza wskazaniami albo leku bez pozwolenia w reakcji na zagrożenie patogenami, toksynami, chemikaliami lub promieniowaniem. Tego mechanizmu nie wymyślono teraz: analogiczny przepis jest w dyrektywie z 2001 roku od nowelizacji z 2004 roku, a ust. 6 zostawia odpowiedzialność za produkty wadliwe.
Co zapisuje kodeks farmaceutyczny w art. 4
Stanowisko Rady w pierwszym czytaniu ma zastąpić dyrektywę 2001/83/WE. Art. 4 ust. 4 pozwala państwom tymczasowo zezwolić na stosowanie i dystrybucję produktu leczniczego niedopuszczonego do obrotu „w reakcji na podejrzewane lub potwierdzone rozprzestrzenianie się czynników chorobotwórczych, toksyn, czynników chemicznych lub promieniowania jonizującego, które mogą powodować szkodę”.
Art. 4 ust. 5 stanowi, że posiadacze pozwoleń, wytwórcy i pracownicy ochrony zdrowia „nie ponosili odpowiedzialności cywilnej lub administracyjnej” za skutki stosowania leku poza dopuszczonymi wskazaniami terapeutycznymi albo leku bez pozwolenia, gdy takie stosowanie „jest zalecane lub wymagane przez właściwy organ państwa członkowskiego” w tej samej sytuacji. Ust. 6 dodaje: „Ust. 5 niniejszego artykułu nie ma wpływu na odpowiedzialność za produkty wadliwe” – określoną w dyrektywie (UE) 2024/2853, która zastąpiła dyrektywę 85/374/EWG.
Renate Holzeisen, adwokatka i posłanka parlamentu regionalnego Tyrolu Południowego oraz regionu Trydent-Górna Adyga, napisała 21 listopada na platformie X, że nowy kodeks „definitywnie wykreśla” roszczenia „poszkodowanych przez szczepionki” wobec producentów i „wyraźnie wprowadza” możliwość nałożenia przez władzę leczenia substancjami eksperymentalnymi. Cytowała wiernie ust. 5, pomijając ust. 6.
‼️Definitive Streichung der Schadenersatzansprüche von „Impfgeschädigten” gegenüber den „Impfstoffherstellern” im Vorschlag des neuen EU-Arzneimittelkodex über den am 25. November 2026 im EU-Parlament abgestimmt wird.
Explizite Einführung der Auferlegung durch die „Behörde” einer… pic.twitter.com/7gN7oXYNud— RA/Avv. DDr. Renate Holzeisen (@RHolzeisen) 21 listopada 2026
Ten mechanizm jest w prawie Unii od 2004 roku
Dyrektywa 2004/27/WE wpisała do art. 5 ust. 3 dyrektywy 2001/83/WE obowiązek, by posiadacze pozwoleń, producenci i personel medyczny „nie podlegają odpowiedzialności cywilnej lub administracyjnej” za skutki użycia leku poza dopuszczonymi wskazaniami albo leku bez pozwolenia, „w przypadku gdy takie zastosowanie jest zalecane lub wymagane przez właściwe władze” w reakcji na rozprzestrzenianie się patogenów, toksyn, chemikaliów lub promieniowania jądrowego. Ust. 4 już wtedy zastrzegał, że odpowiedzialność za produkty wadliwe z dyrektywy 85/374/EWG stosuje się niezależnie od tego zwolnienia. Słowo „wymagane” nie jest nowością z 2026 roku.
Sam art. 4 ust. 5 nie tworzy nowego obowiązku poddania się leczeniu. Reguluje odpowiedzialność, gdy organ zaleci lub wymaga takiego użycia leku. Przymus medyczny, jeśliby nastąpił, wynikałby z prawa krajowego i innych aktów, a nie z rzekomo pierwszego pojawienia się tego zapisu w prawie Unii. Głosowanie zapowiedziano na 25 listopada w Strasburgu; po porozumieniu trilogu Parlament ma zasadniczo potwierdzić stanowisko Rady.
Tarcza cywilna dla wytwórców, gdy władza każe stosować lek poza rejestracją w kryzysie, jest poważnym problemem – zwłaszcza po doświadczeniach z lat pandemii. Wolność leczenia i możliwość dochodzenia szkody nie powinny być rozmywane. Nie wolno jednak udawać, że 25 listopada „dopiero odbiera się” prawo do odszkodowania, skoro równoległy ustęp zostawia odpowiedzialność za produkt wadliwy, a konstrukcja „zalecane lub wymagane” stoi w dyrektywie od ponad dwóch dekad.
Przy okazji pisania całego kodeksu od nowa Bruksela mogła z tej osłony zrezygnować albo przynajmniej ją zawęzić. Nie zrobiła tego. Wielkie koncerny farmaceutyczne nadal będą chronione przed konsekwencjami stosowania ich własnych produktów, gdy tylko władza uzna, że ich użycie jest „zalecane lub wymagane”. Ryzyko znów spada na pacjenta, a nie na tego, kto na leku zarabia.
Źródła: Dziennik Urzędowy UE, stanowisko Rady (UE) nr 11/2026, art. 4 ust. 4–6, dyrektywa 2001/83/WE (tekst skonsolidowany), art. 5 ust. 2–4, Obserwatorium legislacyjne PE, procedura 2023/0132, głosowanie 25 listopada 2026.