Ewakuacje wieży kontroli lotów jak ta na lotnisku w Rzeszowie, to sytuacje tak wyjątkowe, że dotychczas w Polsce zdarzyły się tylko trzykrotnie. Wszystkie były związane z działaniami Rosji w Ukrainie — powiedział rzecznik Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej, Marcin Hadaj.
Marcin Hadaj, na pytanie PAP o to, w jakich sytuacjach Agencja może ewakuować kontrolerów ruchu lotniczego z wieży, powiedział, że sytuacje jak piątkowa ewakuacja wieży kontroli ruchu lotniczego na lotnisku Rzeszów Jasionka są tak wyjątkowe, że niemal się nie zdarzają.
– Co do zasady można powiedzieć, że tego typu sytuacje jak dzisiejsza są wyjątkowe, zdarzają się niezwykle rzadko. Dotychczas mieliśmy trzy takie przypadki — dzisiejsza sytuacja na lotnisku w Jasionce i wcześniej dwukrotnie ewakuacja wieży kontroli ruchu lotniczego w Lublinie — powiedział rzecznik PAŻP.
Dodał, że ewakuacja w Rzeszowie miała miejsce w związku z intensywnym atakiem Federacji Rosyjskiej na Ukrainę i ryzykiem, które się z tym wiąże, czyli ryzykiem naruszenia polskiej przestrzeni powietrznej przez niezidentyfikowane obiekty. – Wiemy, że to ryzyko zmaterializowało się w tym sensie, że została potwierdzona informacja o nieuprawnionym naruszeniu polskiej przestrzeni powietrznej — zauważył.
Pytany, czy są inne powody, które uzasadniałyby ewakuację kontrolerów ruchu lotniczego, Marcin Hadaj zaprzeczył i stwierdził, że nie ma takich przyczyn, które powodowałyby ewakuację.
– Można sobie wyłącznie teoretycznie wyobrazić, że pożar w takim obiekcie byłby przesłanką do ewakuacji, ale w praktyce takie sytuacje się nie zdarzały, co też świadczy o profesjonalizmie kadr Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej, a także o odpowiednim przygotowaniu i zabezpieczeniu budynków PAŻP — powiedział.
Marcin Hadaj zaznaczył, że w sytuacji zagrożenia, jakie miało też miejsce w piątek, z punktu widzenia Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej najistotniejsze jest zadbanie o bezpieczeństwo pracowników.
– Przestrzeń powietrzna w okolicy lotniska w Rzeszowie ze względu na działania lotnictwa wojskowego była zamknięta dla lotnictwa cywilnego. Kontrolerzy i pracownicy techniczni w związku ryzykiem, a potem potwierdzeniem informacji o naruszeniu polskiej przestrzeni powietrznej, nie powinni w tym czasie znajdować się w miejscu pracy. Dla nas najważniejsze w takiej sytuacji jest bezpieczeństwo naszych pracowników — zapewnił.
Dodał, że PAŻP była już wcześniej przygotowana na takie sytuacje i w Rzeszowie i Lublinie przygotowała dla pracowników specjalne miejsca, do których bezpiecznie mogą się ewakuować i przeczekać czas zagrożenia związanego z naruszeniem polskiej przestrzeni.
Na wniosek Dowództwa Operacyjnego Rodzajów Sił Zbrojnych, zawsze, kiedy jest to uzasadnione, PAŻP wprowadza zmiany w polskiej przestrzeni. Polegają one na tym, że we fragmentach przestrzeni powietrznej, w których musi operować lotnictwo wojskowe, wprowadzane są ograniczenia w ruchu samolotów cywilnych. W uproszczeniu — samoloty, które mają wyznaczone trasy przelotu w sektorach zamkniętych na czas operacji wojskowej, są przez kontrolerów obszaru przekierowywane w inne części przestrzeni, gdzie ruch pasażerski może być bezpiecznie prowadzony.
Wyjaśniając, jak działa kontrola ruchu lotniczego, rzecznik PAŻP powiedział, że należy oddzielić ruch lotniczy na lotniskach od bezpieczeństwa w polskiej przestrzeni powietrznej dla samolotów w tranzycie.
– Kontrolerzy obszaru pracują w Centrum Zarządzania Ruchem Lotniczym w Warszawie, w siedzibie PAŻP i nadzorują ruch lotniczy samolotów przelatujących nad Polską, czyli wszystkich tych, które nie wykonują operacji zbliżania do lotnisk, lądowania i startu — powiedział rzecznik PAŻP.
W piątek ze względu na zagrożenie dla przestrzeni powietrznej została ewakuowana wieża kontroli lotów na lotnisku Rzeszów-Jasionka, o czym poinformował rano minister infrastruktury Dariusz Klimczak. 9 osób, w tym 6 osób personelu operacyjnego, przebywało w doraźnym miejscu schronienia.
W piątek, po informacjach o naruszeniu polskiej przestrzeni powietrznej podczas nocnych ataków na Ukrainę na terenie Polski spadły trzy obiekty, w tym najprawdopodobniej dwie rakiety i dron odrzutowy.
Do upadku wspomnianych rakiet i drona doszło w okolicach miejscowości Nowy Lipowiec (pow. biłgorajski), Mołodycz w pow. jarosławskim i Rudnik nad Sanem w powiecie niżańskim.
Minister obrony narodowej Władysław Kosiniak — Kamysz powiedział w piątek, że obiekt, który spadł w Nowym Lipowcu, to najprawdopodobniej rosyjska rakieta Ch-101. Rzeczniczka MSWiA Karolina Gałecka doprecyzowała PAP, że w Mołodyczu spadł najprawdopodobniej dron odrzutowy, a w Rudniku nad Sanem rakieta.
Według ministra nikomu nic się nie stało, nie doszło też do uszkodzeń żadnej infrastruktury krytycznej.
Kosiniak-Kamysz przekazał, że Wojsko Polskie reagowało na pierwsze alerty o prawdopodobnym zmasowanym ataku na Ukrainę już ok od godziny 1.40 w nocy.
Wg Dowódcy Operacyjnego RSZ gen. Ireneusza Nowaka polskie myśliwce F-16 z bazy w Łasku oraz szwedzkie myśliwce Gripen, które bez wyłączania silników tankowały w bazie w Mińsku Mazowieckim, były w powietrzu przez całą noc. Polscy i szwedzcy piloci byli wspierani m.in. przez holenderski tankowiec powietrzny oraz samoloty AWACS.
Szef MON zwrócił uwagę, że przeprowadzony przez Rosję ubiegłej nocy atak na Ukrainę był jednym z największych dotychczas. Wg gen. Nowaka Rosjanie do nocnego i porannego ataku użyli 26 pocisków manewrujących Kalibr, 72 rakiety Ch-101 oraz a 503 dronów, z czego ponad 200 odrzutowych. 11 z tych obiektów — powiedział Nowak — znalazło się blisko polskiej granicy, a trzy ją przekroczyły.
Gen. Nowak poinformował, że szwedzcy piloci, którzy podjęli próbę przechwycenia obiektów naruszających polską przestrzeń powietrzną, mieli tzw. preautoryzowaną zgodę na użycie uzbrojenia i zestrzelenia rakiet. Zwrócił jednak uwagi, że żaden z samolotów nie użył tej nocy uzbrojenia, ze względu na brak spełnienia wymaganych warunków do jego użycia; w tym m.in. bardzo trudnych warunków pogodowych.
Szef MON ocenił, że jego zdaniem nieprzypadkowo obiekty uderzyły niedaleko poligonu w Nowej Dębie, gdzie trwają ćwiczenia wojsk państw sojuszniczych wspierających Ukrainę w ramach tzw. koalicji chętnych, gdzie na piątek zaplanowano wizytę ministrów obrony m.in. z Francji i Wielkiej Brytanii.
Rosyjski atak na Ukrainę, w wyniku którego doszło do naruszenia polskiej przestrzeni, nie był przypadkowy; miał na celu zniszczenie współpracy państw niosącym pomoc Ukrainie – ocenił w piątek po południu wicepremier, szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz, który rano zapewnił, że w Polsce nikt nie ucierpiał.
W nocy z czwartku na piątek rosyjskie obiekty wtargnęły w polską przestrzeń powietrzną. W dwóch miejscach na Podkarpaciu i jednym na Lubelszczyźnie spadły rakiety oraz najprawdopodobniej dron odrzutowy. – Polskie siły zbrojne działały już od godzin nocnych; pierwsze alerty uruchomiono o godz. 1.40. Nikt w Polsce nie ucierpiał – poinformował rano na konferencji prasowej wicepremier, szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz.
– Doszło do naruszenia polskiej przestrzeni powietrznej i wtargnięcia obiektów Federacji Rosyjskiej, atakującej w tym przypadku również Rzeczpospolitą poprzez terytorium Ukrainy – powiedział szef MON. Jak dodał, świadczy to o tym, że Rosja w żaden sposób nie deeskaluje i nie zatrzymuje się, tylko przekracza kolejne granice.
Minister poinformował o trzech miejscach upadku obiektów. To Mołodycz w powiecie jarosławskim, Rudnik nad Sanem w powiecie niżańskim oraz Nowy Lipowiec w powiecie biłgorajskim.
– W tym ostatnim przypadku już najwięcej możemy powiedzieć, że to była rakieta Ch-101, która naruszyła polską przestrzeń powietrzną i jest zlokalizowana w tym miejscu. W drugim przypadku też można mówić o rakiecie, a w trzecim najprawdopodobniej to dron odrzutowy – mówił przed południem Kosiniak-Kamysz.
Przez całą noc w polskiej przestrzeni powietrznej operowały polskie F-16 i szwedzkie Gripeny. Do dyspozycji pilotów był w powietrzu samolot do tankowania holenderskich sił powietrznych. Uruchomiono również samolot wczesnego rozpoznania Saab, który operował w rejonie woj. podkarpackiego i lubelskiego.
Dowódca Operacyjny RSZ gen. broni pilot Ireneusz Nowak przekazał, że bezpośrednio przy granicach Polski mieliśmy do czynienia z 11 obiektami, które zagrażały bezpośrednio wtargnięciem w naszą przestrzeń, z czego 3 ją naruszyły. Dodał, że podczas tego ataku na Ukrainę Federacja Rosyjska użyła – według polskich ocen – 26 pocisków Kalibr, 72 pocisków Ch-101 oraz 503 dronów, z czego 202 z napędem odrzutowym.
Rzecznik DORSZ płk Jacek Goryszewski mówił w Polsat News, że zarówno szwedzkie, jak i polskie myśliwce, miały zgodę na ewentualne użycie uzbrojenia wobec obiektów, ale nie zostały spełnione do tego warunki.
Szef MON zapewniał, że w wyniku działań Rosji, na terytorium Polski nikt nie ucierpiał. Dodał, że nie ma także zgłoszeń o zniszczeniach infrastruktury, w tym tej krytycznej.
Ocenił, że jest to kolejna prowokacja Federacji Rosyjskiej. Jednocześnie podkreślił, jej data nie jest przypadkowa. – Dzisiaj odbywają się ćwiczenia „koalicji chętnych” w Nowej Dębie w pobliżu tych miejsc, w których operowały nasze siły powietrzne – zauważył minister obrony.
Na konferencji prasowej w Nowej Dębie, gdzie obecnie trwają ćwiczenia wojskowe państw tzw. koalicji chętnych, Władysław Kosiniak-Kamysz stwierdził, że „atak nie był przypadkowy”. – Miał na celu zniszczenie współpracy państw zachodnich, które niosą pomoc Ukrainie. Nie możemy się temu poddać – podkreślił, dodając, że Polska potrzebuje wzmocnienia systemów rozpoznawczych oraz wsparcia w lotnictwie i obronie powietrznej.
– Będę wnioskował do Sekretarza Generalnego NATO o wydzielenie dodatkowych sił i środków wsparcia operacji Eastern Sentry – informował Kosiniak-Kamysz. Przekazał, że uda się do sojuszników z wnioskiem, „żeby zobaczyli, z czym my się każdego dnia, każdego tygodnia, każdego miesiąca od czterech lat mierzymy”.
Premier Donald Tusk na konferencji prasowej po południu natomiast mówił, że te „dramatyczne kolejne już zdarzenia potwierdzają tylko naszą trafną niestety diagnozę, że ten problem to nie jest problem wyłącznie Ukrainy”.
– Wyraźniej niż kiedykolwiek wcześniej widać, że Polska musi uczestniczyć w decyzjach i w rozmowach o przyszłości Ukrainy, o bezpieczeństwie w Europie – dodał. Podkreślił, że „jeszcze kilka miesięcy temu niektórzy tu w Polsce, ale też poza naszymi granicami uważali, że ja czasami przesadzam, mówiąc o tym, że Rosjanie będą szykowali różnego typu formę eskalacji. Dzisiaj już tego nikt nie kwestionuje”.
Dziennikarze przekazali premierowi, że mieszkańcy Podkarpacia relacjonowali, iż wszystkie systemy zawiadamiania obywateli, czyli syreny i alert RCB, przyszły po wybuchu obiektu. – Skontaktuję się z szefem MSWiA, żeby podał dokładną informację gdzie, jakiego typu alarm i jakiego typu SMS-y mieszkańcy Lubelszczyzny i Podkarpacia otrzymywali – odparł Donald Tusk.
Według wojewody podkarpackiej Teresy Kubas-Hul ze wstępnych analiz wynika, iż syreny uruchomiono przed oficjalnym zgłoszeniem zdarzenia przez jednego z mieszkańców.
Do wydarzeń w Polsce na platformie X odniósł się też sekretarz generalny NATO Mark Rutte, który napisał, że rozmawiał z Donaldem Tuskiem na temat „poważnych naruszeń” polskiej przestrzeni powietrznej.
„Będziemy nadal wzmacniać naszą zdolność do odstraszania i obrony” – zaznaczył Rutte. Jak dodał, incydent jest „wyraźnie niebezpieczny” i stanowi konsekwencję trwającej wojny Rosji przeciwko Ukrainie. Sekretarz generalny NATO potępił rosyjskie ataki oraz rozpętany przez nią konflikt.
Solidarność z Polską – w związku z naruszeniem jej przestrzeni powietrznej – wyrazili także uczestnicy szczytu UE-Wielka Brytania w Brukseli, tj. szefowie unijnych organów Ursula von der Leyen i Antonio Costa oraz brytyjski premier Andy Burnham. Według Costy Rosja „nadal rozpowszechnia groźby i urzeczywistnia ataki przeciwko państwom członkowskim UE”.
Z kolei premier Wlk. Brytanii Andy Burnham powiedział, że wtargnięcie w polską przestrzeń powietrzną rosyjskich obiektów jest absolutnie niedopuszczalne i bezwarunkowo je potępia. Przekazał też wyrazy solidarności premierowi Donaldowi Tuskowi i wszystkim Polakom.
Do wydarzeń odnieśli się przebywający w Polsce ministrowie obrony państw należących do tzw. koalicji chętnych, którzy przyglądają się ćwiczeniom w Nowej Dębie. Francuska minister obrony Catherine Vautrin zapewniła, że jej kraj stoi ramię w ramię z Polską. Minister obrony Litwy Robertas Kaunas zaznaczył, że koalicja chętnych sprzeciwia się imperialnej wizji Rosji.
Szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego Bartosz Grodecki informował natomiast, że prezydent Karol Nawrocki jest od rana na bieżąco informowany o sytuacji i jest w stałym kontakcie z MON, dowództwami wojskowymi oraz RCB, a także z policją, która zabezpiecza miejsce zdarzenia.
Dodał, że według informacji BBN o godz. 6.29 i 6.34 doszło do naruszenia polskiej przestrzeni powietrznej. Podkreślił, że jeden z obiektów spadł obok miejscowości Nowy Lipowiec, ok. 50 km w linii prostej od naszej granicy. Na jedno z miejsc upadku obiektów wysłano pracownika BBN.
Po nocnych rosyjskich atakach w zachodniej Ukrainie w piątek po godz. 6.00 RCB wydało alert dla wielu powiatów woj. lubelskiego i podkarpackiego. DORSZ informowało o podejrzeniu naruszenia polskiej przestrzeni powietrznej przez rosyjskie obiekty.
Podniesiono gotowość Systemu Obrony Powietrznej. Czasowo ewakuowano wieżę kontroli lotów lotniska Rzeszów-Jesionka. W przestrzeni powietrznej operowały samoloty wojskowe RP. Lotniska w Lublinie i Rzeszowie wstrzymały operacje lotnicze z uwagi na konieczność zapewnienia swobody działania lotnictwa wojskowego.
Przed godz. 9 szef MON podawał o trwającej w resorcie odprawie ws. naruszenia polskiej przestrzeni powietrznej. „Dowództwo Operacyjne przedstawia analizę sytuacji oraz okoliczności zdarzenia. Trwa także akcja zabezpieczająca na miejscu” – napisał. Nieco później premier Donald Tusk informował o trwającej odprawie z udziałem szefów MON i MSWiA, dowódców wojskowych oraz szefów służb.
W wydanym po godz. 11.20 komunikacie DORSZ poinformowało, że zakończyły się działania sił zbrojnych związane z zapewnieniem bezpieczeństwa polskiej przestrzeni powietrznej podczas kolejnej fali uderzeń Federacji Rosyjskiej na cele w Ukrainie.
Rzecznik rządu Adam Szłapka oświadczył, że państwo i służby „zdały test”. Już o 2.31 RCB ostrzegło przed potencjalnym zagrożeniem, o 6.30 był alert, minutę później w Nowym Lipowcu zawyły syreny, rakieta spadła o 6.36 – wskazał.
Całą noc RCB było w kontakcie z wojskiem – zapewniło MSWiA. W akcji uczestniczyło w sumie 30 jednostek ochrony przeciwpożarowej, blisko 50 strażaków i 190 policjantów.
W związku z naruszeniem polskiej przestrzeni powietrznej i obiektami, które spadły na terytorium Polski, opóźnione były 34 pociągi i 4 samoloty – informował minister infrastruktury Dariusz Klimczak.
Rzecznik lubelskiej Prokuratury Okręgowej prok. Marcin Kozak przekazał, że ma ona wiedzę i potwierdzenie „tylko o upadku jednego obiektu w miejscowości Nowy Lipowiec”. Dodał, że to w związku z tym zdarzeniem podjęto czynności w ramach śledztwa w niezbędnym zakresie.
Obiekt w Nowym Lipowcu spadł ok. 200-300 metrów od pierwszych zabudowań. Mieszkańcy słyszeli huk. – Kiedy przyjechałem na miejsce, widziałem unoszący się nad lasem dym – powiedział PAP wójt gminy Księżpol Jarosław Piskorski.
Po sprawdzeniu terenu przez służby pirotechniczne prokurator okręgowy w Lublinie Grzegorz Trusiewicz. Dodał, że doszło do niewielkiego uszkodzenia dachu jednego z pobliskich budynków – możliwe, że w wyniku fali uderzeniowej lub uderzenia odłamków.
W sześciu szkołach podstawowych w powiecie biłgorajskim zawieszono zajęcia. Również dwie szkoły podstawowe w Rudniku nad Sanem odwołały lekcje. Wstrzymany był ruch pociągów na linii kolejowej nr 68 na odcinku Nisko – Rudnik nad Sanem – Łętownia na linii nr 68. Do godz. 7.33 wstrzymany był ruch kolejowy w całym województwie podkarpackim.
– Zestrzelenie rosyjskich rakiet przed polską granicą byłoby politycznie ryzykowne, bo Rosja mogłaby to odebrać jako sygnał włączenia się naszego kraju do wojny – ocenił w rozmowie z PAP analityk wojskowy ppłk Maciej Korowaj. Dodał, że gdyby to od niego zależało, to nie czekałby, „aż dojdzie do tragedii”.
(PAP)