Ministrowie nauki Polski i Ukrainy Marcin Kulasek i Andrij Butenko otworzyli w piątek w odbudowanym Obserwatorium Astronomiczno-Meteorologicznym na górze Pop Iwan Międzynarodowe Centrum Wspólnego Użytkowania Aparatury Naukowej. Obserwatorium powstało w okresie międzywojennym z inicjatywy Uniwersytetu Warszawskiego.
O otwarciu centrum poinformował minister edukacji Ukrainy Andrij Butenko w piątek w serwisie Facebook.
Butenko przekazał, że wspólnie z polskim ministrem nauki i szkolnictwa wyższego Marcinem Kulaskiem podpisali na szczycie deklarację o współpracy, zakładającą rozwój Karpat jako otwartej przestrzeni dla nauki i edukacji.
„Treść deklaracji wykracza poza sferę akademicką. Jest potwierdzeniem, że Ukraina i Polska podążają wspólną europejską drogą, opartą na zaufaniu, dobrym sąsiedztwie i odpowiedzialności za przyszłość regionu” – napisał Butenko.
Minister dodał, że na górze zainstalowano teleskop pod kopułą zaprojektowaną specjalnie z myślą o trudnych warunkach pogodowych, panujących na dużych wysokościach. W przyszłości teleskop zostanie wyposażony w zrobotyzowany system, dzięki czemu będzie można nim sterować zdalnie.
Obserwatorium zostało odnowione przez Karpacki Uniwersytet Narodowy im. Wasyla Stefanyka we współpracy ze Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego. Zainstalowana tam aparatura będzie dostępna nie tylko dla obu uczelni, lecz także dla innych zespołów badawczych, które będą mogły ubiegać się o możliwość jej wykorzystania.
„Obserwatorium zbudowano w 1938 roku jako stację naukową Uniwersytetu Warszawskiego. Władze sowieckie je zniszczyły, a przez dziesięciolecia na szczycie znajdowała się ruina. Ukraińcy i Polacy odbudowali je wspólnie. Projekt rozpoczął się jeszcze w 2012 roku. Mimo pełnoskalowej inwazji, dzięki współpracy strony ukraińskiej i polskiej udało się go zrealizować” – podkreślił Butenko.
Minister podziękował zespołowi uniwersytetu oraz polskim partnerom za wieloletnią pracę nad projektem.
Obserwatorium Astronomiczno-Meteorologiczne im. Marszałka Józefa Piłsudskiego, znane jako „Biały Słoń”, powstało w latach 1936–1938 z inicjatywy Uniwersytetu Warszawskiego i Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej. Była to wówczas jedna z dwóch najnowocześniejszych placówek tego typu w Europie. Funkcjonowanie obserwatorium przerwał jednak wybuch II wojny światowej, a po jej zakończeniu tereny te znalazły się w granicach Związku Radzieckiego. Opuszczony budynek przez lata służył głównie jako schronienie dla turystów. Prace nad odbudową obiektu rozpoczęły się w 2012 r. W 2016 r. Uniwersytet Warszawski i Karpacki Uniwersytet Narodowy rozpoczęły współpracę nad stworzeniem w nim ośrodka polsko-ukraińskiej współpracy naukowej. Od 2017 r. działa tam również polsko-ukraińska stacja ratownictwa górskiego.