Poseł KKP Włodzimierz Skalik złożył wniosek o odrzucenie projektu wygaszającego ustawę o pomocy Ukraińcom. Ocenił, że jest on próbą oszukania opinii publicznej i nie wygasza rozwiązań specustawy. Projekt wrócił do Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych.
Tzw. ustawa pomocowa (specustawa) obowiązująca od 2022 r. stworzyła osobny system prawny upraszczający zasady pobytu, pracy, socjalu i finansowania edukacji dla imigrantów z Ukrainy, zwanych uchodźcami. Rządowy projekt ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy ma ten system wygasić, a zamiast tego powstanie wspólny system ochrony czasowej dla wszystkich cudzoziemców.
Zgodnie z nim najważniejsze narzędzia z tej ustawy nie znikną, lecz zostaną przeniesione do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.
Poseł PiS Paweł Hreniak ocenił, że projekt nie wygasza rozwiązań ze specustawy, a wiele z nich przenosi do innych ustaw. Zwrócił również uwagę na sposób procedowania projektu. Jak ocenił, jest on absolutnie nie do przyjęcia – projekt wpłynął na skrzynki posłów przed północą 20 stycznia, a jest głosowany 23 stycznia.
– Trzy niepełne dni na dwustustronicowy, skomplikowany i techniczny dokument. Zresztą prace w Komisji Spraw Wewnętrznych pokazały, że ta ustawa jest bardzo słaba i zła pod kątem legislacyjnym. Prawie do każdego artykułu legislatorzy z Biura Analiz Sejmowych mieli swoje uwagi – zaznaczył.
Artur Łącki (KO) przekonywał, że dzięki zapisom projektu ustawy zmniejszają się koszty pobytu Ukraińców – z prawie 9 mld zł na 3,5 mld zł.
– Wygaszanie tej ustawy do połowy 2027 roku spowoduje to, że Ukraińcy będą traktowani jak wszyscy inni obywatele zagraniczni spoza Unii Europejskiej w Polsce – dodał.
Jednocześnie w imieniu klubu złożył poprawki do projektu. Jak tłumaczył, jeszcze podczas pierwszego czytania na Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych wyszła konieczność ich wprowadzenia.
Poseł PSL Urszula Nowogórska przekazała, że jej ugrupowanie popiera zapisy projektu.
– Po czterech latach wojny na Ukrainie sytuacja uchodźców w Polsce jest ustabilizowana. Instytucje publiczne nauczyły się obsługiwać cudzoziemców w ramach zwykłych procedur. Następuje również integracja z Polakami. Dzieci ukraińskie chodzą do polskich szkół. Większość uchodźców znalazła zatrudnienie – przekonywała.
Bartosz Romowicz (Polska2050) przypomniał, że jego klub od samego początku obecności w parlamencie wspiera wszystkie rozwiązania prawne, które miały się przyczynić do tego, aby Ukraińcy w Polsce mieli odpowiednie prawa. Twierdził, że procedowany dokument jest potrzebny i konieczne jest przejście z rozwiązań tymczasowych na rozwiązania stałe.
Arkadiusz Sikora (Lewica) twierdził, że projekt jest kontynuacją działań, dzięki którym Polska pomaga Ukraińcom po wybuchu jej wojny z Rosją. Jak dodał, część zapisów już spełniła swoją rolę i wymaga dostosowania do bieżących warunków.
Ocenił, że projekt wymaga doprecyzowania, dlatego też w imieniu klubu złożył poprawkę polegającą na tym, że w warunkach dopuszczalności powierzenia pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie będzie wątpliwości, że obywatel Ukrainy przebywający legalnie w Polsce będzie mógł podjąć pracę tak, jak osoba korzystająca z ochrony czasowej.
Poseł Ryszard Wilk z Konfederacji WiN ocenił, że „nie można bez końca utrzymywać rozwiązań tworzonych w warunkach nagłego kryzysu”.
– Kierunek jest zrozumiały, ale skala operacji wymaga dużej precyzji i odpowiedzialności. Będziemy uważnie przyglądać się pracom nad tym projektem i tam, gdzie to będzie konieczne, zgłaszać stosowne poprawki – zaznaczył.
Włodzimierz Skalik (Konfederacja Korony Polskiej) złożył wniosek o odrzucenie projektu. Ocenił, że jest on próbą oszukania opinii publicznej.
– Nie ma najmniejszych powodów, by obywatele Ukrainy jako przybysze, jako cudzoziemcy czy też uchodźcy byli traktowani inaczej niż dotychczasowe przepisy to przewidywały – mówił.
Projekt ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa zakłada uchylenie przepisów specustawy w zakresie, w jakim tworzą one odrębny system przewidziany jedynie dla Ukraińców oraz przepisów, które wygasły, ponieważ upłynął termin ich obowiązywania. Jednocześnie zakłada on przeniesienie części rozwiązań ze specustawy do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.
Projektowany dokument jednocześnie zakłada przedłużenie legalności pobytu osób deklarujących ucieczkę przed wojną oraz obywateli Ukrainy, których dokumenty pobytowe były przedłużane w związku z wojną. Rozwiązanie to umożliwi im w okresie do 4 marca 2027 r. złożenie wniosku o legalny pobyt.
Do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony zostaną przeniesione uregulowania dotyczące PESEL UKR, który zostanie sposobem potwierdzania legalnego pobytu. Projekt zakłada zastąpienie papierowego zaświadczenia wydawanego przez szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców elektroniczną kartą DIIA, a także możliwość potwierdzania tożsamości i pobytu przez aplikację mObywatel.
Przeniesione zostaną także uregulowania ze specustawy związane z utratą i wygaśnięciem statusu UKR. Warunki otrzymywania świadczeń na rzecz rodziny na podstawie specustawy będą obowiązywały do zakończenia okresu świadczeniowego.
Istotną zmianą jest dodanie regulacji, że niezłożenie wniosku o PESEL UKR w terminie 30 dni od dnia wjazdu powoduje, że ochrona czasowa wygaśnie. Niedokonanie rejestracji po wjeździe będzie traktowane jako dorozumiana rezygnacja z ochrony czasowej.
Ograniczeniu mają ulec świadczenia socjalne oferowane przez szefa Urzędu ds. Cudzoziemców. Opieka zdrowotna będzie udzielana jedynie małoletnim, osobom pracującym, ofiarom tortur i gwałtu oraz grupom szczególnie wrażliwym zamieszkującym ośrodki zbiorowego zakwaterowania. Osoby niepracujące będą podlegały opiece medycznej w takim zakresie, jak inni niepracujący cudzoziemcy przebywający w Polsce.
Projekt ma ograniczać pomoc uchodźcom w zakresie zakwaterowania i wyżywienia jedynie do grup szczególnie wrażliwych, których przeniesienie do standardowych rozwiązań w systemie polskim wiązałoby się z niewspółmiernie wysokimi kosztami.
Przeniesieniu podlegać mają również zasady dostępu do opieki medycznej, możliwość przekazywania danych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych o osobach pracujących czy zasady prowadzenia postępowań przez ZUS w sprawach osób objętych ochroną tymczasową.
Projekt ma zakładać wprowadzenie przepisów przejściowych pozwalających na wygaszenie rozwiązań nadzwyczajnych. Mają zapewnić płynne przejście między dotychczasowym a nowym stanem prawnym. Chodzi o mechanizmy pozwalające na rozliczenie Funduszu Pomocy, który był utworzony w celu finansowania lub dofinansowania realizacji zadań na rzecz pomocy Ukraińcom; utrzymanie rozwiązań związanych z zobowiązaniami z tytułu obligacji wyemitowanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) udzielonymi poręczeniami i gwarancjami oraz przepisów regulujących umowę między Ministerstwem Finansów a BGK; wypłatę świadczeń na rzecz rodziny czy przedłużenie ważności wiz i dokumentów do 4 marca 2027 r. Nowa ustawa dostosowuje bowiem przepisy do decyzji Rady UE, która wydłużyła obowiązywanie ochrony czasowej do tego dnia.
Do końca bieżącego roku szkolnego utrzymane zostanie finansowanie dodatkowych zadań w szkołach, bezpłatnego transportu, pomocy materialnej dla uczniów, możliwości nauki w oddziale przygotowawczym, dodatkowych lekcji języka polskiego, podwyższonych limitów godzin ponadwymiarowych dla nauczycieli czy brak wymogu urzędowego potwierdzenia znajomości języka polskiego dla pomocy nauczyciela i asystentów międzykulturowych. Po tym terminie szkoły mają powrócić do zwykłych zasad.
Ustawa wejdzie w życie, co do zasady, 5 marca 2026 r.